Dijitalleşmenin birey, aile, eğitim, toplum ve ahlak üzerindeki etkilerini felsefi bir zeminde ele alan Görmüş, kitabında Aristoteles’ten Rousseau’ya, aileden okula, sosyal medyadan devlet sorumluluğuna kadar geniş bir çerçevede dijital çağın değer krizini tartışıyor. Bizler de Yasin Görmüş ile ilk kitabını, yazma sürecini, dijital çağın çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerini, öğretmenliğin değişen rolünü ve “dijital tufan” karşısında nasıl bir ahlaki pusulaya ihtiyaç duyduğumuzu konuştuk.

Öncelikle hayırlı olsun. “Dijital Tufanda Ahlak” nasıl bir düşüncenin ürünü olarak ortaya çıktı?

Öncelikle bu süreçteki destekleriniz için çok teşekkür ederim. Keza Oridvian yayıneviyle tanıştıktan sonra da kitabıma ve bana da çok şey kattığını düşünüyorum. Kitap konusuna gelecek olursak bu kitap aslında uzun süredir içimde biriken bir sorgulamanın sonucu olarak ortaya çıktı. Bunu kitapta da belirttim. Ben hem öğretmenlik yapan hem de uzun yıllardır sosyal medya, eğitim ve haber alanında aktif biçimde gözlem yapan biriyim. Dolayısıyla dijital dünyanın yalnızca teknik bir alan olmadığını, insanın karakterini, dilini, davranışını, sabrını, öfkesini, merhametini ve hatta vicdanını dönüştüren çok güçlü bir atmosfer olduğunu yakından görme imkanım oldu.

Bir süre sonra şunu fark ediyor insan. Biz teknolojiyi kullanıyoruz sanıyoruz ama çoğu zaman teknoloji de bizi kullanıyor. Ne göreceğimize, neye öfkeleneceğimize, neyi beğeneceğimize, hangi konuda susup hangi konuda konuşacağımıza görünmez mekanizmalar etki ediyor. Bu durum beni çok düşündürdü.

“Dijital Tufanda Ahlak” tam da bu düşünceden doğdu diyebiliriz. İnsanlık bugün büyük bir dijital akışın içinde. Bilgi çok hızlı, etkileşim çok cazip lakin bütün bu hızın içinde insanın iç sesi zayıflıyor. Ben de bu kitapta şu sorunun peşine düştüm: Dijital çağda insan kalmak mümkün mü? Eğer mümkünse bunu nasıl başarabiliriz?

Kitabın isminde geçen “dijital tufan” ifadesi oldukça dikkat çekici. Neden “tufan” kelimesini tercih ettiniz?

Çünkü içinde bulunduğumuz süreci yalnızca “dijitalleşme” kelimesiyle açıklamak bana yeterli gelmedi. Dijitalleşme daha teknik, daha nötr bir kavram. Ne var ki yaşadığımız durum teknolojik dönüşümle sınırlanamaz. Aynı zamanda ahlaki, kültürel ve toplumsal bir sarsıntı bu.

Tufan kelimesi burada bilinçsizce önüne kattığını sürükleyen büyük bir akışı temsil ediyor. Sosyal medya, yapay zeka, algoritmalar, dijital platformlar, ekran bağımlılığı, görünürlük arzusu, linç kültürü, mahremiyetin aşınması, çocukların erken yaşta denetimsiz içeriklerle karşılaşması vs çoğaltabiliriz. Bunların hepsi büyük bir akış meydana getiriyor.

Bu tufanın içinde bazı insanlar yüzmeyi öğreniyor, bazıları savruluyor, bazıları da nereye sürüklendiğinin farkına bile varmıyor. Ben bu kitapla okura “gelin biraz duralım, bu akış bizi nereye götürüyor?” demek istedim.

Kitap teknolojiyi eleştiren bir çalışma mı, yoksa dijital dünyaya karşı daha dengeli bir yerden mi bakıyor?

Burasının özellikle yanlış anlaşılmamasını istiyorum. Ben teknolojiyi bütünüyle kötüleyen bir yerde durmuyorum. Aksine ekran kullanım sürem benim de gayet iyidir. Böyle bir yaklaşım gerçekçi olmaz. Ben şahsen çok faydasını da gördüm. Teknoloji insanlığa çok büyük imkânlar sundu. Bilgiye erişim kolaylaştı, insanlar sesini duyurabildi, eğitim kaynakları çeşitlendi, iletişim sınırları aşıldı. Bunları kesinlikle görmezden gelemeyiz.

Fakat mesele şu ki teknoloji hayatımıza girerken biz ona ahlaki bir çerçeve çizebildik mi? Çocuklarımızı bu dünyaya hazırlayabildik mi? Sosyal medyada özgürlük zannettiğimiz şeyin bazen algoritmik yönlendirme olabileceğini fark edebildik mi? Dijital ortamda yazdığımız bir yorumun, gerçek hayatta söylediğimiz bir söz kadar hatta bazen ondan daha fazla incitebileceğini düşünebildik mi? Ben düşündüm. Düşünen insan sayısının da fazla olduğunu düşünüyorum. Ama postların altına gelen yorumlar hem çatışma ortamı yaratıyor hem de karşımızdakinin insan olduğunu, kalbinin olduğunu unutuyoruz. Bu sadece bir örnek tabi. Ve bu durumun da pek çok insanın vicdanını yaraladığını biliyorum. Lakin toplumca daha dikkatli olmamız gerektiğini düşünüyorum.

Teknolojiye itiraz ediyor kitabı değil bu. Teknolojinin özür dileyerek söylüyorum ahlaksız, ölçüsüz, denetimsiz ve bilinçsiz kullanımına.

Kitabınızda Aristoteles ve Rousseau gibi düşünürlere de yer veriyorsunuz. Dijital çağ meselesini klasik düşünürlerle birlikte ele almak nasıl bir bakış sağladı?

Bugünün sorunlarını yalnızca bugünün kavramlarıyla açıklamaya çalışırsak eksik kalırız. Çünkü insan değişse de insanın temel meseleleri çok değişmiyor. Bunu çağlar öncesinde yazılan kitaplarda çok net şekilde görüyoruz. İyilik, erdem, özgürlük, sorumluluk, toplum, eğitim, karakter, alışkanlık vs.. Bunlar binlerce yıldır tartışılan meseleler.

Aristoteles bana ahlakın alışkanlıkla ve eğitimle inşa edilen bir yönünü hatırlattı. İnsan erdemli davranmayı öğrenir. Bu öğrenme ailede başlar, okulda gelişir, toplumda pekişir. Rousseau ise bireyin özgürlüğü ile toplumun ortak iyiliği arasındaki ilişkiyi düşünmemi sağladı. Sağladıdan ziyade farkındalık yarattı kelimesini kullanmak daha doğru olurdu. Öyleyse bu şekilde değiştirelim. Çünkü kitap okuyanlar hak verecektir ki daha önce büyük düşünürler tarafından eserlerinde yazdıkları cümleler aslında daha önce sizlerin de kafasından geçmiştir. O kitabı okumakla sadece farkındalığınız artar. Düşüncenize daha da kıymet vermeye başlarsınız. Çünkü ana felsefesini tam olarak anlamaya başlarsınız. Bana da böyle oldu.

Durum şu ki dijital çağda birey çok özgür görünüyor ama aslında çoğu zaman algoritmaların, beğeni mekanizmalarının ve görünürlük baskısının etkisi altında yaşıyor. Bu yüzden klasik düşünürler, bugünün dijital dünyasını anlamak için güçlü bir ayna sunuyor. Ben de kitapta geçmişin bilgeliğiyle bugünün sorunlarını buluşturmaya çalıştım. Tıpkı fil toplulukları gibi sürünün en yaşlılarını rehber edinmeye çalıştım.

Sizce dijital çağda en büyük ahlaki kırılma nerede yaşanıyor?

Bence en büyük kırılma, insanın karşısındakini insan olarak görmekten uzaklaşmasında yaşanıyor. Sosyal medyada bir kişiye yorum yaparken çoğu zaman onun da bir kalbi, ailesi, hayatı, kırılganlığı olduğunu unutuyoruz. Bir ekranın arkasına saklanınca sözlerimizin ağırlığını hafif zannediyoruz.

Bunu çok net bilmeliyiz ki dijital ortamda yazılan bir cümle de ahlaki bir eylemdir. Bir iftira, bir hakaret, bir alay, bir linç çağrısı yalnızca klavyeden çıkmış birkaç kelime değildir. Bazen bir insanın psikolojisini, itibarını, ailesini, hayatını etkileyebilir. Kaldı ki bu cümleleri biz o kişinin kulağına söylemiyoruz veya özel sohbetlerde birebir iletmiyoruz. Yüzlerce, binlerce hatta milyonlarca kişinin göreceği, duyacağı bir alan burası.

Bu yüzden kitapta özellikle şu fikri önemsiyorum: Dijitalde görünmez olmak, ahlaki sorumluluğu ortadan kaldırmaz. İnsan, gerçek hayatta yüzüne söyleyemeyeceği bir sözü dijitalde de yazmamalı. Temel felsefemiz şu olmalı: Ahlak sadece sokakta, okulda, evde değil, bilakis yorum satırında, paylaşımda, mesajda da geçerlidir.

“İnsan olmak” ile “kullanıcı olmak” arasında bir ayrımdan söz ediyorsunuz. Bu ayrımı biraz açar mısınız?

Dijital dünya bizi çoğu zaman kullanıcı kimliğine indirger. Kullanıcı beğenir, paylaşır, yorum yapar, kaydırır, izler. Ama insan bundan daha fazlasıdır. İnsan düşünen, hisseden, merhamet eden, pişman olan, sorumluluk alan, başkasının acısını anlayabilen bir varlıktır.

Bugün tehlike şu: Kullanıcı kimliğimiz insan kimliğimizin önüne geçiyor. Daha fazla görünmek için daha sert konuşuyoruz. Daha fazla etkileşim almak için daha fazla öfke üretiyoruz. Daha fazla beğenilmek için mahremiyetimizi tüketiyoruz. Daha fazla dikkat çekmek için ölçüyü kaybediyoruz.

Ben bu kitapta okura şunu hatırlatmak istedim: Biz önce insanız, sonra kullanıcıyız. Ekranın karşısında da vicdanımızı yanımızda taşımak zorundayız.

Kitapta çocuklar ve gençler önemli bir yer tutuyor. Dijital çağın çocuklar üzerindeki etkisini nasıl görüyorsunuz?

Çocuklar dijital dünyanın maalesef ki en savunmasız kesimi. Ben bunu ehliyeti olmayan fakat araba süren 18 yaş altındaki çocuklara benzetiyorum. Yetişkinler bile bu dünyayı anlamakta zorlanırken çocukların algoritmalar, reklamlar, zararlı içerikler, sosyal onay mekanizmaları ve dijital bağımlılıkla tek başına mücadele etmesini hepimizin malumu ki bekleyemeyiz.

Bugün çocuklar çok erken yaşta ekranla tanışıyor. Bazen aileler iyi niyetle telefonu ya da tableti bir oyalama aracı gibi kullanıyor. Fakat çocuğun maruz kaldığı içerikler hele ki o yaşlarda karakter gelişimini etkiliyor.

Burada mesele sadece “kaç saat ekran başında kalıyor?” sorusu değil. Asıl soru şu. Çocuk ekranda neyle karşılaşıyor, bunu nasıl yorumluyor ve yanında ona rehberlik eden bir yetişkin var mı?

Ben dijital çağda ailelerin ve öğretmenlerin rolünün daha da kritik hâle geldiğini düşünüyorum. Çocuğa yalnızca yasak koymak yetmez. Ona neden dikkatli olması gerektiğini anlatmak gerekir. Daha açıklayıcı daha rehberlikçi bir yaklaşım. Tabi bunun için de örnek olmak gerekir. Çocuğa ileri adım at derken siz geri adım atarsanız çocuk ağzınızdan çıkana değil ayağınızın yaptığına bakar.

Ailelere bu konuda nasıl bir görev düşüyor?

Aile, ahlak eğitiminin ilk ve en güçlü okuludur. Çocuk önce evde görür, evde duyar, evde taklit eder. Eğer evde herkes sürekli telefona bakıyorsa, çocuk da ekranı hayatın merkezi zanneder. Eğer evde öfke dili varsa, çocuk dijitalde de öfkeyi normal görür. Eğer evde nezaket, sabır, mahremiyet ve ölçü varsa, çocuk bunları içselleştirir.

Ailelere düşen en önemli görev, çocukla kaliteli zaman geçirmektir. Telefonun yerine ne koyduğumuz önemli. Sohbet, oyun, kitap, yürüyüş, spor, sanat, aile içi paylaşım gibi etkinlikler yapılabilir. Hatta daha önce görev yaptığım İl Müdürlüğünde Ar Ge birimimiz önemli bir etkinliğe imza atmıştı. ‘’Ekranı Kapat Aileni Fark Et’’ diye. Çok olumlu dönütler almıştık. Çok farklı resimler gördük. Hacivat ve Karagöz etkinlikleri mi dersiniz, körebe, eskiden bizlerin oynadığı çoğu oyunu bize gönderdikleri resimlerde gördüm. Bunları paylaşmıştık ta. Yüzlerindeki o mutluluğu görebiliyorsunuz. Biraz ekrandan başımızı kaldırıp etkileşimde bulunmamız lazım. Gerçekten bugünlerde ihtiyacımız olan şey tam da bu sanırım. Tüm Türkiye’ye bu etkinliğin yayılmasını isterdim. Çocuğun gerçek hayatla bağı güçlenirse dijital dünyanın sahte cazibesine daha az teslim olur diye düşünüyorum.

Bir de ailelerin dijital rehberliği öğrenmesi gerekiyor. Çocuklarımızın hangi platformlarda bulunduğunu, kimlerle iletişim kurduğunu, hangi içeriklere maruz kaldığını bilmeliyiz. Ama bunu güven ilişkisiyle yapmalıyız. Çünkü çocuk güvendiği için ailesine gelmeli. Baskı ve korku söz konusu olmamalı.

Kitabınızda “DijitEr birey” kavramı da dikkat çekiyor. Bu kavram neyi ifade ediyor?

“DijitEr” kavramını dijital erdem sahibi birey anlamında kullanıyorum. Yani dijital dünyada var olurken erdemini, vicdanını, ölçüsünü, sorumluluğunu kaybetmeyen birey.

DijitEr birey, her gördüğüne inanmayan, her duyduğunu paylaşmayan, öfkesini yorum satırına boşaltmayan, mahremiyetine dikkat eden, başkasının onurunu gözeten, dijital dünyada da gerçek hayattaki gibi ahlaklı davranan kişidir.

Ben gelecekte çocuklarımıza iyi bir dijital insan olmayı öğretmemiz gerektiğine inanıyorum. Teknolojiyi kullanmayı bilmek tek başına yeterli değil. Bizlere de küçükken sadece bilgisayar nasıl kullanılır onu öğrettiler. Zararlarının farkında değildik. Büyüdükçe öğrenmeye başladık. İnsanlar arasında bu konudaki bilinç de git gide artıyor. Ama yeterli değil bence.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ni de kitapta dijital ahlak bağlamında ele alıyorsunuz. Bu modelle ilgili yaklaşımınız nedir?

Maarif modeli, değerler eğitimi açısından önemli bir tartışma alanı açtı. Yanlış anlaşılmasın ben bu kitapta bu modeli savunmadım ya da yerden yere vurmadım. Kimse beni sağa ya da sola koymasın istiyorum. Bu modeli bütünüyle savunmak ya da eleştirmekten ziyade, onun ahlak ve değerler bağlamındaki yaklaşımına dikkat çekmeye çalıştım. Çünkü dijital çağda eğitim sistemleri yalnızca akademik başarıya odaklanarak çocukları geleceğe hazırlayamaz. İleride ismi başka bir şey olur, ama eğitim sistemimizdeki müfredatın genel adı şuan bu. Ve eksikleri de olsa felsefesinde değer eğitimleriyle ilgili önemli yaklaşımlar var.

Bugünün dünyasında bilgi çok hızlı eskiyor. Ama adalet, merhamet, sorumluluk, saygı, emek, sabır ve vatan sevgisi gibi değerler insanı ayakta tutmaya devam ediyor. Çocuklara sınav kazandırmayı artık bir kenara bırakıp hayatı doğru yaşama bilinci kazandırmayı hedeflemeliyiz. Tabi yine belirteyim bunların hepsi benim düşüncem. Aksini düşünen varsa da dinlemek isterim.

Maarif modeli etrafında yürütülen değer merkezli tartışmalar kıymetli. Diğer konular elbette ki profesörlerin müfredat yazarlarının daha iyi bileceği konular. Elbette öğretmen olarak bizlerin de yorumu var ama benim dikkat çekmek istediğim nokta dijital tufanda değer eğitimi.

Model konusunda uygulama, öğretmen desteği, materyal, ölçme değerlendirme ve sahadaki karşılığı zamanla daha net görülecek. Ancak ben değer eğitimini merkeze alan her ciddi çabayı, dijital çağın savrulmaları karşısında önemli buluyorum.

Sosyal medya kullanımında sizi en çok rahatsız eden şey nedir?

En çok insanın kalbini unutan dil rahatsız ediyor. Bir konu hakkında eleştiri yapılabilir, itiraz edilebilir, tartışılabilir. Fakat bunu hakaretle, aşağılamayla, linçle, iftirayla yapmak bizi insan olarak zayıflatıyor.

Sosyal medya bize hız kazandırdı ama bazen nezaketimizi elimizden aldı. Her şeye hemen tepki veriyoruz. Okumadan hüküm veriyoruz. Dinlemeden suçluyoruz. Bir insanın bir cümlesinden bütün hayatını mahküm edebiliyoruz.

Ben şuna inanıyorum. Dijital çağda en büyük erdemlerden biri, yazmadan önce durabilmektir. Her düşündüğümüzü söylemek zorunda değiliz. Her öfkemizi paylaşmak zorunda değiliz. Her tartışmayı kazanmak zorunda değiliz. Bazen susmak, bazen beklemek, bazen anlamaya çalışmak da ahlaki bir davranıştır.

Bu kitabı yazarken sizi duygusal olarak en çok etkileyen şey ne oldu?

Ya aslında bu benim ilk kitabım ve bir kitap yazarken aynı zamanda çok şey de öğreniyormuşsunuz. Şöyle bir durumla karşılaştım. Dijital dünya bazen bize çok kalabalık bir yalnızlık sunabiliyor. Düşünün binlerce takipçi, yüzlerce beğeni, sürekli bildirimlere sahipsiniz. Dakikada binlerce insanla etkileşime geçebiliyorsunuz. Ama bütün bunların içinde insan bazen kendini daha da yalnız hissediyor. Bununla ilgili araştırmalar da varmış. İnsanlar bir tık ötede ama bir o kadar da birbirinden uzak diye. Baktığınız zaman sahiden de öyle. Yakınlaştığımız ölçüde birbirimizden uzaklaşıyoruz.

İlk kitabınızı yayımlamak size ne hissettirdi?

Açıkçası çok özel bir duygu. Bunu bana yazan tebrik eden insanlara da söylüyorum. Herkesin mutlaka kalemi ya da klavyeyi eline alması gerektiğini düşünüyorum. İnsan uzun süre zihninde taşıdığı, notlar aldığı, üzerine düşündüğü, defalarca dönüp baktığı bir çalışmayı kitap olarak görünce farklı bir heyecan yaşıyor. Bu benim ilk çalışmam. Elbette eksiklerim, ileride daha da geliştirmek isteyeceğim yönler olacaktır. Açıkçası var da. Kitap yazmak aynı zamanda size kitap yazmayı da öğretiyormuş. Ama ilk adımı atmak benim için çok kıymetli.

Bir kitabın ortaya çıkması sadece yazmakla olmuyor. Okumak, düşünmek, cesaret etmek, eleştirilme ihtimalini göze almak gerekiyor. Ben bu süreçte şunu öğrendim. İnsan bazen kusursuz zamanı beklerse hiç başlayamıyor. O yüzden samimi bir derdiniz varsa yola çıkmak gerekiyor. Biraz uzun sürdü bir şeyler karaladım, çabaladım. Hayatım boyunca en ufak olumsuzluktan bile çok güçlü bir şekilde çıkmayı bildim. Kitabımı okuyacak kişilerden tek beklentim kitabın iyi yanlarından öte kötü yanlarını söylemeleri. Nerde yanlış yaptığımı göreyim ki okur gözüyle bir dahakine daha iyi bir iş çıkarabileyim.

O sebeple “Dijital Tufanda Ahlak” benim için bir başlangıç. Eğitim ve dijital kültür üzerine daha fazla düşünmek ve yazmak istiyorum.

Son olarak okurlara nasıl bir mesaj vermek istersiniz?

Dijital çağdan kaçamayız. Çocuklarımız da bu çağın içinde büyüyecek. Mesele onları tamamen ekrandan koparmaktan ziyade ekran karşısında vicdan sahibi bireyler olarak yetiştirebilmek. Az önce belirtmiştim ben bunu dijitEr birey olarak adlandırıyorum.

Bugün hepimize görev düşüyor. Dijital dünya aslında bizden bağımsız bir evren değil. Orayı da biz kuruyoruz. O evrenin içinde bizler yaşıyoruz yani. Oranın dilini, ahlakını, nezaketini, öfkesini hemen her şeyini biz belirliyoruz. Bizler de tıpkı atalarımız gibi, henüz yaklaşık bir asırdır hayatımızda olan dijital dünyanın ilk topluluklarıyız. Bu cümleyi kitapta da kurdum ve üzerine düşündükçe bana oldukça çarpıcı geldi. Düşünsenize… Bundan yüzlerce, belki de binlerce yıl sonra gelecek nesiller, bugün bizleri ilkel kullanıcılar olarak nitelendirecek. Tıpkı bizim bugün insanlığın ilk topluluklarına ilkel dememiz gibi. Gelecekten bugüne baktığımda bunu çok net görebiliyorum

Biz bu çağın ilk kullanıcıları olabiliriz ama aynı zamanda bu çağın ilk sorumlularıyız. Nasıl bir dijital kültür bırakacağımız, nasıl bir dil kuracağımıza, çocuklarımıza hangi değerleri aktaracağımıza ve ekran karşısında insan kalmayı ne kadar başaracağımıza bağlı. Ve de bunu başaracağımıza inanıyorum.

HAKSİAD Genel Başkanı Vedat Turgut başkanlığında başlayan ve iki gün devam edecek toplantıda, derneğin mevcut çalışmaları değerlendirilecek, önümüzdeki döneme ilişkin hedefler ve çalışma başlıkları ele alınacak.

Toplantıya Genel Başkan Yardımcıları Fikri Karavil, Selahattin Güneş, Maruf İçke, Mahmut Şahin, Şükrü Aksoy, Necmettin Turan, Ahmet Turgut, Veysi Ay, Taner Hancıoğlu ve Abdulselam Altun katıldı.

TEŞKİLAT ÇALIŞMALARI DEĞERLENDİRİLECEK

Toplantının gündeminde HAKSİAD’ın Türkiye genelindeki teşkilat çalışmalarının değerlendirilmesi önemli başlıklardan birini oluşturuyor.

Bölge koordinatörlerinin sorumluluk alanlarındaki çalışmalar, şube ve temsilciliklerle yürütülen faaliyetler ile Genel Merkez ve yerel teşkilatlar arasındaki koordinasyon ele alınacak.

HAKSİAD bünyesindeki birimlerin daha etkin çalışmasına yönelik yapılabilecekler de toplantıda değerlendirilecek.

KISA, ORTA VE UZUN VADELİ HEDEFLER ELE ALINACAK

İki günlük toplantıda HAKSİAD Genel Merkezin ve bünyesindeki çalışma birimlerinin kısa, orta ve uzun vadeli hedefleri üzerinde durulacak.

Yeni döneme ilişkin yıllık etkinlik takviminin oluşturulması, kurumsal çalışmaların geliştirilmesi ve yürütülen faaliyetlerin takibine yönelik konular görüşülecek.

Yönetim kurulu üyeleri de görev ve sorumluluk alanlarına ilişkin değerlendirmelerini ve hazırladıkları çalışmaları toplantı süresince yönetim kuruluyla paylaşacak.

GENÇ HAKSİAD VE SEKTÖREL YAPILANMA GÜNDEMDE

Toplantının gündem başlıkları arasında Genç HAKSİAD’ın merkez ve illerdeki çalışmalarının planlanması ile gençlik yapılanmasına ilişkin çalışma programının oluşturulması da bulunuyor.

HAKSİAD bünyesinde sektörel yapılanmanın geliştirilmesi ve sektörlere yönelik çalışma programlarının hazırlanması da yönetim kurulunun değerlendireceği konular arasında yer alıyor.

ÜYELERE YÖNELİK ÇALIŞMALAR VE PROJELER GÖRÜŞÜLECEK

HAKSİAD üyelerinin ticari faaliyetlerine katkı sağlayabilecek toplu indirim anlaşmaları ve benzeri çalışmaların yanı sıra dernek bünyesinde yürütülen projeler ile yeni proje önerileri değerlendirilecek.

Toplantıda sosyal sorumluluk faaliyetleri, iş dünyasını ve ekonomiyi ilgilendiren gelişmelerin takibi ile HAKSİAD’ın kurumsal çalışmalarının geliştirilmesine ilişkin başlıklar da ele alınacak.

Yönetim kurulu üyelerinin kendi sorumluluk alanlarına ilişkin sunum ve değerlendirmeleriyle devam edecek iki günlük toplantı, pazar günü öğleden sonra sona erecek.

Enkaz altında bulunduğu değerlendirilen 2 kişiye ulaşılması amacıyla arama kurtarma faaliyetleri devam ediyor. Patlamanın nedenine ilişkin ise henüz bir tespit yapılamadı.

Plaka semtindeki binada dün sabah saatlerinde meydana gelen patlama, yapının çökmesine neden olmuştu. Şiddetli patlama nedeniyle binanın bitişiğindeki iki yapıda da ağır hasar oluşmuştu.

Gerçekleştirilen toplantıda, projenin mevcut durumu ve sahada yürütülen çalışmalar ele alındı. Yüklenici firma yetkililerinden projenin ilerleyişi ve sahadaki çalışmaların son durumuna ilişkin detaylı bilgi alındı.

Toplantıda ayrıca çalışmaların mevcut aşaması değerlendirilerek, projenin ilerleyişine ilişkin görüş alışverişinde bulunuldu.

Açıklamada, Kuzey Askeri Grubu birliklerinin Harkov bölgesindeki Petropavlovka ve Lozovaya ile Sumi bölgesindeki Maryino'nun kontrolünü ele geçirdiği belirtildi.

Rusya Savunma Bakanlığının verilerine göre, son bir günde 1350 Ukrayna askeri etkisiz hale getirildi. Çatışmalarda ayrıca Ukrayna ordusuna ait 11 zırhlı savaş aracı ile bir çok namlulu roketatar sisteminin imha edildiği bildirildi.

Harkov bölgesinde kuşatma altındaki Ukrayna birliklerine yönelik saldırıların sürdüğü ve bu birliklerin kuşatmayı yarma girişimlerinin engellendiği aktarıldı.

Kuzey Askeri Grubu birliklerinin bölgede Ukrayna güçlerinin çevresindeki kuşatma hattını daraltmayı sürdürdüğü ifade edildi. Kuşatma altındaki bölgede 3 yerleşimin kontrolü için çatışmaların devam ettiği kaydedildi.

Rus hava savunma birliklerinin ise Ukrayna tarafından kullanılan 4 güdümlü uçak bombası, 2 HIMARS füzesi ve uçak tipi 1222 insansız hava aracını (İHA) imha ettiği veya önlediği bildirildi.

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün paylaştığı küresel ve ulusal sıcaklık ile kuraklık analizlerine göre 2016-2025 dönemi, küresel ölçekte kayıtlardaki en sıcak 10 yıllık dönem oldu.

2024 KÜRESEL ÖLÇEKTE REKOR SICAK YIL OLDU

Küresel sıcaklık analizlerine göre 2023 yılında belirgin bir sıcaklık sıçraması yaşanırken, 2024 dünya genelinde rekor sıcak yıl oldu.

2025 ise küresel ölçekte en sıcak üçüncü yıl olarak kayıtlara geçti.

Ayrıca 2025 yılında küresel okyanus ısı içeriğinin, modern gözlem tarihinin en yüksek seviyesine ulaşarak rekor kırdığı belirtildi.

TÜRKİYE’DE 2024 EN SICAK YIL OLARAK KAYITLARA GEÇTİ

Türkiye’de 2024 yılında ortalama sıcaklık 15,6 derece olarak ölçüldü. Böylece 2024, Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılı oldu.

Analizlerde 2020-2022 dönemi Türkiye’nin en kurak dönemi olarak öne çıkarken, 2023 en sıcak üçüncü yıl oldu.

2025 ise 1964’ten bu yana Türkiye’nin en kurak yılı olarak kayıtlara geçti.

"İKLİME DİRENÇLİ TÜRKİYE" HEDEFİ

Kurum, iklim değişikliğiyle mücadelenin artık bir zorunluluk olduğunu belirterek "İklime dirençli bir Türkiye" hedefiyle çalışmaların sürdürüldüğünü ifade etti.

Analizlerde Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), Copernicus/ECMWF ve NOAA verilerinden yararlanıldı.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2026 yılı küresel buğday üretimini yaklaşık 810,7 milyon ton olarak tahmin ediyor. ABD Tarım Bakanlığının 2026/27 sezonu için tahmini ise yaklaşık 822,4 milyon ton seviyesinde bulunuyor.

Buna karşın Karadeniz'deki liman ve deniz taşımacılığında yaşanan sorunlar, alternatif tedarikçilere yönelen talep ve artan sigorta maliyetleri uluslararası piyasada fiyat baskısını artırıyor. FAO'ya göre dünya buğday fiyatları Ağustos'ta aylık bazda yüzde 2,6 yükselerek geçen yılın aynı döneminin yüzde 15 üzerine çıktı.

KARADENİZ'DEKİ SIKINTI FİYATLARI YUKARI ÇEKİYOR

Rusya ve Ukrayna'nın dünya buğday ihracatındaki önemli payı nedeniyle Karadeniz'deki gelişmeler küresel piyasayı doğrudan etkiliyor.

Rusya-Ukrayna savaşının etkisiyle Karadeniz'deki gemi ve liman altyapısına yönelik saldırılar sevkiyatları ciddi şekilde aksattı. Bu durum Chicago buğday vadeli işlemlerinin haziran ayındaki dip seviyelerinden yaklaşık yüzde 40 yükselerek üç buçuk yılın en yüksek seviyesine çıkmasına yol açtı.

ABD Tarım Bakanlığı da 2026/27 sezonunda küresel buğday ticaretinin önceki sezonun rekor seviyesine göre yüzde 6 azalmasını bekliyor. Kurum, Karadeniz'deki lojistik sorunların Rusya'nın ihracatını baskıladığını belirtiyor.

MISIR VE ENDONEZYA İTHALAT BASKISI YAŞIYOR

Mısır, yaklaşık 12 milyon tonluk buğday ithalatıyla küresel piyasanın en önemli alıcılarından biri. Ülkenin 2026/27 sezonunda yaklaşık 20,7 milyon ton buğday tüketmesi beklenirken, üretimin 10 milyon ton civarında kalacağı tahmin ediliyor.

Bu nedenle uluslararası fiyat ve taşıma maliyetlerindeki artış, özellikle sübvansiyonlu ekmek programı nedeniyle Mısır açısından önemli bir maliyet oluşturuyor.

Endonezya ise 12,5 milyon tonluk tahmini ithalatıyla listede en fazla buğday ithal eden ülke olarak öne çıkıyor. Ülkenin un, makarna, ekmek ve işlenmiş gıda sektörleri büyük ölçüde ithal buğdaya dayanıyor.

Kaynak analizine göre ton başına 35 dolarlık varsayımsal artış, Endonezya'nın yıllık ithalat faturasında yaklaşık 437,5 milyon dolarlık ek maliyet oluşturabilir.

TÜRKİYE HEM ÜRETİCİ HEM İTHALATÇI

Türkiye, diğer ülkelerden farklı olarak aynı anda önemli bir üretici, ithalatçı ve un ihracatçısı konumunda bulunuyor.

ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre Türkiye'nin 2026/27 sezonunda yaklaşık 22,5 milyon ton buğday üretmesi, 5 milyon ton ithalat yapması ve 6 milyon ton ihracat gerçekleştirmesi bekleniyor.

FAO'nun Eylül değerlendirmesinde ise Türkiye'nin 2026 buğday üretimi 22,8 milyon tonla rekor seviyeye yükselirken, toplam tahıl üretiminin de beş yıllık ortalamanın yaklaşık yüzde 12 üzerinde olması bekleniyor.

Bu nedenle Türkiye'de yüksek iç üretim küresel fiyat şokunun etkisini kısmen sınırlasa da Karadeniz'deki taşımacılık sorunları, ithal buğday kullanan sektörlerin maliyetlerini ve un ihracatının rekabetçiliğini etkileyebilir.

EN FAZLA ETKİLENEN DİĞER ÜLKELER

Buğday piyasasındaki gelişmelerden etkilenen ülkeler arasında Cezayir, Bangladeş, Nijerya, Yemen ve Sudan da bulunuyor.

Cezayir'in 2026/27 sezonunda yaklaşık 8,3 milyon ton, Bangladeş'in 7 milyon ton, Nijerya'nın 6,2 milyon ton, Yemen'in 4,15 milyon ton ve Sudan'ın yaklaşık 2,8 milyon ton buğday ithal etmesi bekleniyor.

Bu ülkelerde fiyat artışının etkisi yalnızca ithalat faturasıyla sınırlı kalmıyor. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar, yüksek navlun, iç ulaşım maliyetleri ve düşük satın alma gücü özellikle Yemen ve Sudan gibi ülkelerde gıda erişimi üzerindeki baskıyı artırıyor.

Sudan'da yaklaşık 19,5 milyon kişinin 2026'da kriz veya daha kötü seviyelerde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya olduğu belirtilirken, Yemen de en ciddi açlık riski taşıyan bölgeler arasında gösteriliyor.

SORUN BUĞDAYIN YOKLUĞU DEĞİL, ULAŞTIRILMASI

Mevcut tablo, küresel piyasada henüz kapsamlı bir buğday kıtlığı yaşanmadığını gösteriyor. Sorunun temelinde, mevcut buğdayın önemli bir bölümünün limanlarda beklemesi veya alternatif güzergahlardan daha yüksek maliyetle taşınması bulunuyor.

Rusya ve Ukrayna'nın sevkiyat kapasitesindeki aksama, alıcıları Avustralya, Kanada, Avrupa ve Arjantin gibi alternatif üreticilere yöneltiyor. Ancak bu ülkelerin liman, demiryolu ve gemi kapasitesi de aynı anda artan talebi karşılamak zorunda kalıyor.

Dolayısıyla küresel piyasadaki temel risk, buğdayın tamamen tükenmesi değil ithalatçı ülkelere daha pahalı, daha yavaş ve daha yüksek finansman maliyetiyle ulaşması olarak öne çıkıyor.

81 il genelinde toplam 3 bin 229 noktada gerçekleştirilen denetimlerde 279 bin 575 kişinin kimlik kontrolü yapıldı. Ekipler ayrıca 2 bin 214 metruk bina, 3 bin 893 umuma açık yer ve 1.227 diğer yer olmak üzere toplam 7 bin 334 noktayı kontrol etti.

Çalışmalar kapsamında 19 göçmen kaçakçılığı organizatörü yakalanırken, 230 düzensiz göçmen de tespit edildi. Yakalanan düzensiz göçmenlerin ülkelerine geri gönderilme işlemlerinin başlatıldığı bildirildi.

Operasyonla ilgili İçişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, “81 ilde göçmen kaçakçılığı organizatörleri ve düzensiz göçe yönelik düzenlenen denetimlerimizde 19 göçmen kaçakçılığı organizatörü, 279 bin 575 kişinin kimlik kontrolünün yapıldığı denetimlerde 230 düzensiz göçmen yakalandı. Göç İdaresi Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü Göçmen Kaçakçılığıyla Mücadele ve Hudut Kapıları Daire Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticaretiyle Mücadele Daire Başkanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı koordinesinde 15 bin 905 personel, 5 bin 11 ekip ile 3 bin 229 noktada düzensiz göç ve göçmen kaçakçılarıyla yapılan mücadele çalışmaları kapsamında 2 bin 214 metruk bina, 3 bin 893 umuma açık yer ve 1.227 diğer yerler olmak üzere toplam 7 bin 334 yer kontrol edildi. Tespit edilen düzensiz göçmenlerin ülkelerine geri gönderilme işlemleri başlatıldı. Ülkemizin huzur ve güvenliği için düzensiz göç ve göçmen kaçakçılığı organizatörleriyle mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz. Kahraman Polisimizi, Jandarmamızı, Sahil Güvenliğimizi, Göç İdaresi Başkanlığımızı, Daire Başkanlıklarımızı ve emeği geçenleri tebrik ediyoruz” ifadelerine yer verildi.

Toplantıda Van Teknokent’in mevcut faaliyetleri, devam eden çalışmalar ve yürütülen projeler kapsamlı şekilde ele alındı. Görüşmede ayrıca Teknokent’in fiziki altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar ile önümüzdeki dönemde hayata geçirilmesi planlanan projeler değerlendirildi.

AR-GE VE İNOVASYON GÜNDEMDE

Toplantının önemli gündem başlıklarından birini Van Teknokent’in Ar-Ge, inovasyon, girişimcilik ve üniversite-sanayi iş birliği ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar oluşturdu.

Yönetim kurulu üyeleri, bölgenin teknoloji ve girişimcilik kapasitesinin artırılması, yenilikçi projelerin desteklenmesi ve farklı paydaşlar arasında güçlü iş birliklerinin oluşturulmasına yönelik değerlendirmelerde bulundu.

Toplantıda gündem maddeleri görüşülerek karara bağlanırken, Van Teknokent’in bölgesel kalkınmaya katkı sunacak çalışmalarının önümüzdeki dönemde de sürdürüleceği belirtildi.

Van Teknokent yönetimi, teknoloji ve girişimcilik alanındaki kapasiteyi geliştirmek, yenilikçi projeleri desteklemek ve üniversite-sanayi iş birliğini güçlendirmek amacıyla çalışmalarını sürdüreceğini ifade etti.

İhbar üzerine olay yerine polis ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Kazada yaralananlar olay yerindeki ilk müdahalenin ardından ambulanslarla hastaneye kaldırıldı.

3 araçta da büyük maddi hasar meydana gelirken kaza nedeniyle trafik bir süre aksadı.

Trafik ekipleri kazayla ilgili inceleme başlattı.

Gündüz saatlerinde gereksiz yere yanan lambaların elektrik israfına neden olduğunu belirten mahalle sakinleri, arızaların kontrol edilmesi ve aydınlatma sistemlerinin düzenlenmesi çağrısında bulundu.

Vatandaşlar, bazı sokaklarda gece saatlerinde aydınlatma sorunu yaşanırken, gündüz lambaların yanmasının dikkat çekici olduğunu ifade ederek, sorunun ilgili ekipler tarafından incelenmesini istedi.

Mahalle sakinleri, özellikle enerji tasarrufu açısından gündüz yanan sokak lambalarının kontrol edilmesi gerektiğini belirterek, VEDAŞ’tan sorunun çözümü için çalışma yapılmasını talep etti.

Kırmızı-siyahlı ekip, 9 Ekim’de sahasında oynayacağı Bandırmaspor karşılaşmasının hazırlıklarına start verdi.

Antrenmanda futbolcuların fiziksel ve taktik çalışmalar gerçekleştirdiği öğrenilirken, takımın milli ara sonrasındaki maç programına en iyi şekilde hazırlanması hedefleniyor.

Öte yandan Vanspor’da teknik direktör arayışları da devam ediyor. Yönetimin, takımın başına getirilecek yeni teknik adam konusunda görüşmelerini sürdürdüğü öğrenildi.

Vanspor, yeni teknik direktörün belirlenmesinin ardından Bandırmaspor karşılaşmasına yönelik çalışmalarını daha yoğun bir programla sürdürmesi bekleniyor.

Raporda, "Kana yerleşim bloğu" çevresindeki çalışmaların söz konusu projenin merkezinde yer aldığı, hattın Nablus'taki Yitzhar'dan başlayarak Selfit çevresinden geçip Ariel, Emanuel, Karnei Şomron ve diğer yerleşimlere uzandığı belirtildi.

Planın tamamlanması halinde Cenin, Nablus, Kalkilya ve Salfit vilayetleri çevresinde bir yerleşim kuşağı oluşacağı, bunun Filistin şehir ve köyleri arasındaki coğrafi bağlantıyı zayıflatacağı ve bölgedeki yerleşim, ekonomik faaliyet ve tarımsal gelişimi olumsuz etkileyeceği ifade edildi.

2026'DA YENİ ADIMLAR ATILDI

Rapora göre planın farklı unsurları 2026'da işgal hükümetinin güvenlik kabinesi tarafından üç ayrı toplantıda ele alındı.

8 Şubat'taki toplantıda yerleşim faaliyetlerinin hızlandırılması ve Batı Şeria'daki idari ve hukuki uygulamaların değiştirilmesine yönelik kararların alındığı, 25 Mart'taki toplantıda ise 34 yerleşim birimi ve yerleşim noktasının meşrulaştırılması veya kurulmasına ilişkin kararın onaylandığı aktarıldı.

Haziran ayında ise yeni yerleşim ve yerleşim noktalarını desteklemek için yaklaşık 1,3 milyar şekel, bunları birbirine bağlayacak çevre yolları ve ulaşım güzergahları için de 1,075 milyar şekel ayrıldığı bildirildi.

Raporda ayrıca Kudüs, El-Halil, Nablus, Cenin, Ramallah, Salfit, Beytüllahim ve Ürdün Vadisi'nde yeni yerleşim faaliyetleri, arazi gaspları, yıkımlar ve Filistinlilere yönelik yerleşimci saldırılarının sürdüğü kaydedildi.

BİNLERCE YENİ KONUT PLANLANIYOR

İşgal makamlarının Batı Şeria'daki çeşitli yerleşimlerde 1670 konutun inşasına yönelik planları da ele aldığı belirtildi.

Rapora göre, 2026 boyunca planlama aşamasına taşınan konut sayısı 9 bin 972'ye ulaştı. Ayrıca mevcut yerleşim noktalarının yeni yerleşim birimlerine dönüştürülmesini içeren düzenlemelerin de sürdüğü ifade edildi.

Raporda, Nablus'un güneyindeki Cəlud bölgesinde bulunan "Kidah" yerleşiminin sınırlarının da yaklaşık 178 dönüm genişletildiği bildirildi.

FİLİSTİNLİLERE YÖNELİK SALDIRILAR SÜRÜYOR

Raporda, yerleşim faaliyetlerinin yanı sıra Batı Şeria'nın farklı bölgelerinde Filistinlilere yönelik saldırılar ve zorla yerinden etme girişimlerine ilişkin çok sayıda olay da sıralandı.

El-Halil'de su hatlarının kesilmesi, tarım alanlarının tahrip edilmesi ve Filistinlilere yönelik saldırıların yanı sıra Ramallah ve Nablus çevresinde evlere, araçlara ve tarım arazilerine yönelik saldırılar kaydedildi.

Cenin'de yaklaşık 450 meyve ağacının kesildiği, ayrıca Filistinlilere ait toplam 307 dönümden fazla araziyi hedef alan iki askeri emir çıkarıldığı belirtildi.

Salfit'te ise iki Filistinlinin yerleşimcilerin saldırısında yaralandığı, ayrıca yaklaşık 80 daireden oluşan 18 katlı bir binanın yıkım hazırlığı kapsamında boşaltılmasının istendiği aktarıldı.

Rapora göre, Nablus'un güneyindeki Duma yakınlarında bir bölgenin "askeri kapalı bölge" ilan edilmesinin ardından yerleşimcilerin bölgedeki Filistinli ailelere yaklaşarak saldırılarda bulunduğu, ayrıca Batı Selfit'teki Deyr Bilut beldesinde 20'den fazla Filistinlinin yaşadığı bir çoban topluluğunun yıkımına başlandığı bildirildi.

Gerçekleştirilen görüşmede, Filistin gündemi ve önümüzdeki dönemde gerçekleştirilecek çalışmalar ele alındı.

ÖZGÜR FİLİSTİN HAFTASI ÇALIŞMALARI GÖRÜŞÜLDÜ

Görüşmede, 4-10 Ekim tarihleri arasında düzenlenecek Özgür Filistin Haftası kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar ve etkinlikler hakkında istişarelerde bulunuldu.

ANFİDAP tarafından yapılan açıklamada, ziyaret kapsamında gerçekleştirilen görüşmede ortak çalışmaların değerlendirildiği belirtildi.

ANFİDAP, görüşmenin ardından yaptığı paylaşımda HÜDA PAR Genel Başkan Vekili Şahzade Demir ve Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin İmir’e ev sahiplikleri ve Filistin meselesine yönelik duyarlılıkları dolayısıyla teşekkür etti.

Platform "Özgür Filistin için dayanışmayı sürdürüyoruz." ifadelerini kullandı.

Marakeş'teki gösteride Filistin bayrakları taşıyan göstericiler, Gazze halkıyla dayanışma mesajları verirken Mescid-i Aksa'ya yönelik ihlallere tepki gösterdi. Göstericiler ayrıca Fas ile siyonist rejim arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine karşı çıktı.

NORMALLEŞME ADIMLARINA TEPKİ

Gösteriler, Fas ile siyonist rejim arasındaki diplomatik ilişkilerin büyükelçilik düzeyine çıkarılması ve karşılıklı büyükelçi atanması yönündeki son gelişmelerin ardından düzenlendi. Fas Filistin'e Destek ve Normalleşmeye Karşı Cephe, 25-27 Eylül tarihleri arasında ülke genelinde protesto çağrısı yapmıştı.

Faslı protestocular, Gazze'deki saldırıların sürdüğü ve Mescid-i Aksa'ya yönelik ihlallerin arttığı bir dönemde normalleşme adımlarının genişletilmesine tepki gösterdi.

Fas Dışişleri Bakanı Nasır Burita ise 23 Eylül'de BM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada Gazze'deki ateşkese uyulması ve insani yardımın kesintisiz ulaştırılması çağrısında bulunmuş, Mescid-i Aksa'nın kutsallığına yönelik tek taraflı uygulamalardan duyulan sözde endişesini dile getirmişti.

Bayraktar "Elektrik kurulu gücümüz, ağustos ayı sonu itibarıyla 126 bin 944 megavata erişti." ifadelerini kullandı.

Kurulu gücün yüzde 62,9’unun yenilenebilir kaynaklardan oluştuğunu belirten Bayraktar, güneş ve rüzgâr enerjisinde toplam 43 bin 348 megavat kurulu güce ulaşıldığını kaydetti.

GÜNEŞ ENERJİSİNİN PAYI YÜZDE 22’YE ÇIKTI

Güneş enerjisinin Türkiye’nin toplam elektrik kurulu gücü içerisindeki payının yüzde 22’ye yükseldiğini belirten Bayraktar, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılacağını ifade etti.

Bayraktar "Temiz, yerli ve yenilenebilir kaynaklarımızın payını her geçen gün biraz daha büyüteceğiz." dedi.

2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFİ

Güneş ve rüzgâr başta olmak üzere yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılacağını belirten Bayraktar, bu yatırımlarla enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesinin ve 2053 Net Sıfır Emisyon hedefinde ilerleme sağlanmasının amaçlandığını söyledi.

Bayraktar, "Güneş ve rüzgâr başta olmak üzere yenilenebilir enerji yatırımlarımızı hızlandırarak hem enerji arz güvenliğimizi güçlendirecek hem de 2053 Net Sıfır Emisyon hedefimize emin adımlarla ilerleyeceğiz." ifadelerini kullandı.

Bayraktar, COP31 sürecinde Türkiye’nin enerji alanındaki vizyonu ve somut hedeflerinin güçlü şekilde ortaya konulacağını belirtti.

Bayraktar "Enerjide tam bağımsız Türkiye için çalışmayı sürdüreceğiz." dedi.

Brezilya yönetimi, çevrim içi bahis harcamalarındaki artışın aile bütçeleri üzerindeki baskıyı artırdığı ve borçlanmayı rekor seviyelere taşıdığı gerekçesiyle yasaklama kararı aldı.

Maliye Bakanı Dario Durigan, ülkede çevrim içi bahis kaynaklı ciddi bir halk sağlığı sorunuyla karşı karşıya olduklarını söyledi.

Bahis şirketlerinin internet siteleri ise kullanıcıların hesaplarında bulunan paraları çekebilmesi amacıyla 5 Ekim'e kadar erişilebilir kalacak.

SEKTÖRÜN BÜYÜKLÜĞÜ 11,5 MİLYAR DOLARI AŞIYOR

Brezilya'da çevrim içi bahis 2018'de yasallaştırılırken, sektör için kapsamlı düzenlemeler daha sonra hayata geçirildi. Lisanslı bahis şirketleri Ocak 2025'ten itibaren ülke genelinde faaliyet göstermeye başladı.

Maliye Bakanlığı verilerine göre Brezilyalılar çevrim içi bahis ve kumar faaliyetlerine yılda yaklaşık 60 milyar real (11,57 milyar dolar) harcıyor. Sektörün devlet bütçesine yaklaşık 10 milyar real vergi geliri sağladığı tahmin ediliyor.

Brezilya'daki kamuoyu araştırmalarında çevrim içi bahislerin tamamen yasaklanmasına yönelik desteğin yaklaşık yüzde 75 seviyesinde olduğu bildiriliyor.

Mevcut iş sözleşmelerinin hibrit modele uyumlu hale getirilmesi şart koşulurken, uzaktan çalışmaya geçmek isteyen işçinin talebini yazılı olarak yapması, işverenin ise bu talebe en geç 30 gün içinde yazılı yanıt vermesi gerekiyor.

Yönetmeliğin 9. maddesinde yapılan değişiklikle fazla mesai uygulamaları da işverenin yazılı talebi ve işçinin onayı şartına bağlanarak çalışma saatlerindeki keyfiyetin önüne geçilmesi hedefleniyor.

Kuvvetli poyrazla birlikte İstanbul’da sıcaklıkların hafta ortasında 19 dereceye kadar düşeceği, pazartesi gününden itibaren ise iç bölgelerde termometrelerin 15-16 dereceye kadar gerileyeceği öngörülüyor.

Hafta boyunca aralıklarla ve yer yer kuvvetli sağanak şeklinde sürecek yağışlara karşı vatandaşların ani sel, su baskını ve ulaşımda aksamalara karşı tedbirli olmaları istendi.

Jandarma tarafından yapılan açıklamada, yalnızca 2025 yılı içerisinde dolandırıcılık amacıyla kurulan 75 bin 394 sahte internet sitesinin tespit edilerek Siber Güvenlik Başkanlığı (SGB) ihbar sistemlerine bildirildiği belirtildi.

Alınan önlemlere rağmen aynı yıl içerisinde 9 bin 610 nitelikli dolandırıcılık olayının meydana geldiği kaydedildi.

2026’DA 62 BİN 645 SAHTE SİTE DAHA TESPİT EDİLDİ

Sahte internet siteleri üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık tehdidinin 2026 yılında da devam ettiği belirtilen açıklamada, 1 Ocak-22 Eylül tarihleri arasında 62 bin 645 sahte web sitesinin daha Jandarma ekiplerince tespit edilerek SGB’ye bildirildiği ifade edildi.

Aynı dönemde 6 bin 19 nitelikli dolandırıcılık olayının meydana geldiği bildirildi.

"ADRES ÇUBUĞUNU MUTLAKA KONTROL EDİN"

Jandarma Genel Komutanlığı, vatandaşların internet üzerinden işlem yaparken sahte ve taklit sitelere karşı dikkatli olması gerektiğini vurguladı.

Açıklamada "İnternette işlem yaparken sitelerin adres çubuğunu mutlaka kontrol edin. Sahte ve taklit sitelere karşı dikkatli olun." uyarısında bulunuldu.

Jandarma, internet üzerinden işlem yapılırken site adresinin dikkatle kontrol edilmesi gerektiğini yineledi.

MEZARLIK DEĞİL, ENDEMİK BİR ÇİÇEK BAHÇESİ

Kırmızı, sarı ve bordo renkleriyle yamaçları süsleyen ters laleler, mezarlıktaki taşların arasından fışkırarak ortaya kartpostallık manzaralar çıkarıyor. Yılda sadece 15-20 günlük bir ömrü olan bu nadide çiçekler, mezarlık alanını öylesine yoğun bir şekilde sarmış durumda ki; bölge bir hüzün yerinden ziyade doğanın sanatsal bir sergi alanını andırıyor. Bu eşsiz manzara, aynı zamanda Van Gölü ve Akdamar Adası’nı kuş bakışı gören bir noktada bulunmasıyla ziyaretçilere çifte görsel şölen sunuyor.

GECE VE GÜNDÜZ FOTOĞRAFÇILARIN GÖZDESİ

Doğa fotoğrafçıları ve fotoğraf tutkunları, bu kısa süreli doğa olayını ölümsüzleştirmek için adeta bölgeye kamp kuruyor. Gündüz güneş ışığı altında renk cümbüşü sunan laleler, gece ise gökyüzündeki yıldızlar ve şehrin uzak ışıklarıyla birleşince mistik bir atmosfere bürünüyor. Binlerce insanın bu kısa dönemde bölgeyi ziyaret etmesi, yörenin tanıtımına büyük katkı sağlarken, oluşan yoğunluk mezarlık çevresinde 24 saat süren bir hareketliliğe neden oluyor.

KORUCULAR NÖBET TUTUYOR, KÖYLÜLER UYARIYOR

Bölgenin sembolü haline gelen ve endemik bir tür olan ters lalelerin korunması için güvenlik korucuları mezarlık çevresinde sürekli nöbet tutuyor. Çiçeklerin koparılmasının ağır cezaları bulunurken, yöre halkı da bu değerin korunması konusunda oldukça hassas. Köy sakinleri, günde binlerce kişinin alanı ziyaret etmesinden mutluluk duyduklarını ancak ziyaretçilerin bu nadide çiçeklere zarar vermemesi ve köklerinden sökmemesi gerektiği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Havaların bu yıl serin gitmesi nedeniyle normale göre daha geç açan "ağlayan gelinler", haziran başına kadar ziyaretçilerini ağırlamaya devam edecek.

YAKIN COĞRAFYA VE BALKANLAR REVAÇTA

Vanlı seyahat severlerin en çok tercih ettiği Balkan coğrafyasında; Arnavutluk, Sırbistan, Bosna-Hersek, Karadağ, Kosova ve Kuzey Makedonya 90 güne kadar vizesiz kalış hakkı tanıyor. Kafkasya hattında ise Gürcistan ve Azerbaycan’a sadece yeni tip çipli kimlik kartıyla giriş yapılabiliyor olması, Van’dan bu ülkelere olan ilgiyi artırıyor. Özellikle komşu Gürcistan’da 1 yıla kadar vizesiz kalış imkânı bulunuyor.

ASYA VE LATİN AMERİKA'DA EGZOTİK ROTALAR

Macera arayan Vanlılar için Asya kıtasında Japonya, Güney Kore, Tayland ve Malezya vize muafiyeti sağlarken; yakın coğrafyamızda Katar ve İran vizesiz gidilebilecek stratejik rotalar arasında yerini koruyor. Latin Amerika bölgesinde ise Brezilya, Arjantin, Kolombiya, Şili ve Peru gibi ülkeler, uzak mesafe olmasına rağmen vize prosedürüyle uğraşmak istemeyenlerin listesinde ilk sıralarda.

UZMANLARDAN KRİTİK UYARILAR

Turizm uzmanları, vize muafiyeti olsa dahi sınır kapılarında mağduriyet yaşanmaması için şu noktalara dikkat çekiyor:

Pasaport Süresi: Pasaportun en az 6 ay geçerlilik süresinin olması.

Belgeler: Dönüş bileti, konaklama rezervasyonu ve seyahat sigortasının hazır bulundurulması.

ETA Uygulaması: Bazı ülkelerin vize yerine istediği "Elektronik Seyahat İzni" (ETA) ön kaydının mutlaka yapılması.

İŞYE ÖNE ÇIKAN VİZESİZ ROTALAR (2026)

TESCİLİN İKİ YÜZÜ: MENŞE ADI VE MAHREÇ İŞARETİ

Coğrafi işaretlerin dünyasında iki temel kavram karşımıza çıkıyor: Menşe adı ve mahreç işareti. Eğer bir ürünün tüm özellikleri o yörenin doğasından ve insan unsurundan kaynaklanıyorsa, üretimi ve işlenmesi tamamen o sınır içinde yapılıyorsa buna “menşe adı” denir. Öte yandan, ürünün karakteristik özelliklerinden en az birinin o coğrafyaya bağlı olması ve en az bir üretim aşamasının orada gerçekleşmesi durumunda ise “mahreç işareti” tanımlaması kullanılır. İşte Van’ın tescilli değerlerinin hikâyesi bu iki güçlü bağ üzerinden şekilleniyor.

KÜLTÜREL BİR ANLATIM: VAN OTLU PEYNİRİ

Van denildiğinde akla gelen ilk ve en güçlü imza şüphesiz Van Otlu Peyniri’dir. İlkbaharda yüksek kesimlerden toplanan şifalı otların sütle buluştuğu bu lezzet, yörenin meralarındaki doğal bitki örtüsünün sofraya yansımasıdır. Sadece bir kahvaltılık değil, Van’ın hayvancılık kültürünün ve geleneksel bilgisinin bir özetidir.

DÜNYANIN EN MEŞHUR SOFRASI: VAN KAHVALTISI

Şehrin tanıtımında lokomotif görevi gören Van Kahvaltısı, artık tescilli bir marka olarak karşımıza çıkıyor. Onlarca farklı yerel ürünün bir araya gelmesiyle oluşan bu sofra, tek bir tabaktan ziyade Van misafirperverliğinin ve bereketinin bir göstergesi olarak tescil listesindeki yerini almıştır.

ZORLU COĞRAFYANIN GÜCÜ: KELEDOŞ VE HELİSE YEMEĞİ

Van’ın geleneksel mutfak kültüründe Keledoş ve Helise Yemeği, sabır ve emekle özdeşleşmiştir. Bölgeye has bakliyatların, etin ve otların saatlerce süren pişme süreci, bu yemekleri sıradan bir öğün olmaktan çıkarıp toplumsal bir paylaşıma dönüştürür. Bu yemeklerin tescillenmesi, Van’ın kadim mutfak tekniklerinin değişmeden aktarılmasını sağlar.

ASALETİN SİMGESİ: VAN SAVATLI GÜMÜŞ İŞLEMESİ

Van’ın sadece mutfağı değil, el sanatları da coğrafi işaretin koruması altındadır. Van Savatlı Gümüş İşlemesi, gümüşün üzerine kurşun, kükürt ve bakır karışımıyla nakşedilen siyah desenlerin hikayesidir. Urartulardan günümüze ulaşan bu estetik, Van’ın sanat tarihindeki derinliğini temsil eder.

DOKUMA KÜLTÜRÜNÜN ZİRVESİ: JİRKAN KİLİMİ

Göçebe kültürün ve yerleşik hayatın motiflerle dile gelmiş hali olan Jirkan Kilimi, Van’ın tescilli el sanatları listesinde parlıyor. Her ilmiğinde farklı bir öykünün saklı olduğu bu kilimler, bölgenin tekstil ve dokuma geleneğinin en saf halini günümüze taşıyor.

GÖLÜN GÜMÜŞ PRENSİ: VAN GÖLÜ İNCİ KEFALİ

Dünyada sadece Van Gölü’nün sodalı suyunda yaşayan İnci Kefali, hem ham haliyle hem de "Tandırda Van İnci Kefali" olarak iki ayrı tescile sahiptir. Balığın göç yolculuğu kadar, tandırda pişirilme usulü de bu coğrafyaya özgü bir teknik olarak tescil altına alınmıştır.

BÖLGESEL BEREKET: BAHÇESARAY VE ÇATAK CEVİZİ

Van’ın yüksek rakımlı ilçeleri Bahçesaray ve Çatak, ceviz üretiminde kendine has aroması ve ince kabuğuyla öne çıkar. Toprak yapısı ve iklimin etkisiyle oluşan bu karakteristik tat, meyve kategorisinde Van’ın gurur kaynakları arasındadır.

MUTFAĞIN TATLI SONU: VAN PASTASI VE GÜL REÇELİ

Geleneksel Van mutfağında "pastane" kültürü değil, ev yapımı Van Pastası esastır. Yanında servis edilen aromatik Van Gül Reçeli ile birlikte bu ikili, şehrin tatlı eşiğini temsil eder. Reçelin yapımında kullanılan özel güller, Van’ın iklimsel zenginliğinin bir başka kanıtıdır.

VAN MUTFAĞININ DİĞER TESCİLLİ MİRASLARI

Van’ın tescilli değerleri bunlarla da sınırlı değil. Erciş Lahanası’ndan Sıhke Kavunu’na, Erciş Üzümü’nden Gevaş Fasulyesi’ne kadar geniş bir tarımsal yelpaze koruma altındadır. Murtuğa ve Kavut gibi pratik ama doyurucu lezzetler; Van Sengeseri, Van Tava Yemeği, Van Kürt Köftesi, Ayran Aşı Çorbası ve Erişte Aşı gibi tencere yemekleri, Van mutfağının ne denli katmanlı ve zengin olduğunu ispatlar niteliktedir.

İŞTE TAM LİSTE HALİNDE VAN'IN COĞRAFİ İŞARETLİ ÜRÜNLERİ:

Doğu’nun kalbinde bir zaman tüneli, tarihin akışını değiştiren şehir… İşte Van’da hüküm sürmüş 15 medeniyet…

ZİRVEYE PERAKENDE VE PETROL DAMGASI

Listenin en başında, yıllardır olduğu gibi Walmart’ın kurucuları olan Walton ailesi yer alıyor. 513 milyar doları aşan servetleriyle rakiplerine büyük fark atan aileyi, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'ın yönetici aileleri takip ediyor.

Dünyanın En Zengin 10 Ailesi (2025 Verileri):

LÜKS VE MEDYA DEVLERİ DE LİSTEDE

Fransa’nın lüks moda devleri Hermes ve Wertheimer (Chanel) aileleri, zanaatkarlık ve marka değeriyle servetlerini koruyarak listede üst sıralarda yer buldu. Kanada'nın medya devi Thomson ailesi ise özellikle Reuters bağlantısıyla küresel bilgi akışındaki etkisini servete dönüştürmeye devam ediyor.

ASYA'NIN TEK TEMSİLCİSİ: AMBANİLER

Hindistan’dan listeye girmeyi başaran tek aile, Reliance Industries’in sahibi Ambani ailesi oldu. Enerjiden perakendeye kadar her alanda devleşen aile, 105,6 milyar dolarlık servetiyle Asya’nın ekonomik gücünü temsil ediyor.

İşte 2025'in Milyarderleri:

PROTEİN KAYNAKLARINDA SAĞLIKLI SEÇİMLER

DSÖ listesinde protein tüketimi konusunda "yağsız" tercihler ön plana çıkıyor. İşlenmiş et ürünlerinden kaçınılması gerektiğini hatırlatan uzmanlar; yağsız tavuk eti, yağsız hindi eti ve yumurtayı kanser riskini azaltan değerli protein kaynakları arasında gösteriyor. Ayrıca omega-3 bakımından zengin olan yağlı balıklar, hücre yapısını koruyan ve iltihaplanmayı önleyen etkileriyle bu koruyucu listenin başında yer alıyor.

RENKLİ SEBZELERİN ANTİOKSİDAN GÜCÜ

Doğanın renkli mucizeleri olan sebzeler, içerdikleri sülforafan ve likopen gibi maddelerle kanser hücrelerinin oluşumuna karşı savaşıyor. Listenin vazgeçilmezleri arasında brokoli, lahana, ıspanak ve havuç bulunuyor. Özellikle domatesin içerdiği likopenin ve sarımsaktaki sülfür bileşiklerinin koruyucu etkisi bilim dünyası tarafından defalarca onaylanmış durumda. Turunçgillerden portakal ise yüksek C vitamini içeriğiyle bağışıklığı zirveye taşıyor.

TAM TAHILLAR VE DOĞRU YAĞLARIN ÖNEMİ

Rafine edilmiş beyaz un ve pirinç yerine tüketilmesi önerilen yabani ve kahverengi pirinç, lifli yapılarıyla sindirim sistemi kanserlerine karşı bariyer oluşturuyor. Yağ tüketiminde ise bitkisel ve sağlıklı alternatifler dikkat çekiyor. Zeytinyağı ve kanola yağı, hücre yenilenmesine destek veren sağlıklı yağ asitleri sayesinde sofraların baş köşesinde olmalı. Baklagiller kategorisinde ise lif zengini fasulye, vücudu toksinlerden arındıran bir süper gıda olarak listede yerini alıyor.

BAHARATLARIN VE ATIŞTIRMALIKLARIN ŞİFALI DÜNYASI

Mutfaktaki ecza deposu olarak nitelendirilen baharatlar, DSÖ listesinin en etkileyici bölümünü oluşturuyor. Güçlü anti-inflamatuar etkileri olan zerdeçal ve tarçın, hücre hasarını önlemede kritik rol oynuyor. Ara öğünlerde tüketilmesi önerilen kuruyemişler, keten tohumu ve bitter çikolata ise magnezyum ve antioksidan depoları olarak vücudu zinde tutuyor. İçecek tercihinde ise polifenol zengini yeşil çay, kansere karşı savunmada en doğal destekçimiz olarak öneriliyor.

İŞTE O LİSTE!

Uzmanlar, vize randevusundan evrak teslimine kadar yapılan küçük hataların bile ret ile sonuçlanabileceği bu hassas süreçte, profesyonel destek almanın başarı şansını nasıl artırdığını açıklıyor.

2026 resmi tatil takvimi belli oldu. Yeni yılda çalışanlar kaç gün tatil yapacak?

2026 resmi tatil günleri belli oldu. Önümüzdeki yıl tatillerin hangi günlere denk geldiği, bayramların köprü tatilleri yaratıp yaratmadığı büyük bir merak konusu. İşte 2026 yılında kamu ve özel sektör çalışanlarını bekleyen resmi tatil günlerinin tam listesi.

2026 RESMİ TATİL GÜNLERİ

1 Ocak 2026 Perşembe: Yılbaşı

19 Mart 2026 Perşembe: Ramazan Bayramı Arifesi (Yarım gün)

20–22 Mart 2026: Ramazan Bayramı

23 Nisan 2026 Perşembe: Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı

1 Mayıs 2026 Cuma: Emek ve Dayanışma Günü

19 Mayıs 2026 Salı: Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı

26 Mayıs 2026 Salı: Kurban Bayramı Arifesi (Yarım gün)

27–30 Mayıs 2026: Kurban Bayramı

15 Temmuz 2026 Çarşamba: Demokrasi ve Milli Birlik Günü

30 Ağustos 2026 Pazar: Zafer Bayramı

28 Ekim 2026 Çarşamba: Cumhuriyet Bayramı Arifesi (Yarım gün)

29 Ekim 2026 Perşembe: Cumhuriyet Bayramı

28 Ekim'in yarım gün sayılması nedeniyle toplam 15,5 gün resmi tatil olacak.

1 GÜN İZİN KULLANARAK 4 GÜNLÜK TATİL FIRSATI

2026 yılı, özellikle resmi tatillerin hafta içine denk gelmesi sayesinde, sadece 1 gün izin kullanarak 4 günlük tatil yapma fırsatlarını sunuyor.

Yılbaşı tatili bu yıl 1 Ocak Perşembe gününe denk geliyor. 2 Ocak Cuma günü 1 gün yıllık izin kullanarak tatili hafta sonu ile birlikte 4 güne uzatabilirsiniz.

Ramazan Bayramı arefesi bu yıl 19 Mart Perşembe gününe denk geliyor. Yani perşembe günü kamu, kurum ve kuruluşlarında çalışanlar için yarım gün olacak. Cuma gününe 1 günlük izin alındığı taktirde toplam hafta sonu ile birlikte 3,5 gün tatil yapma fırsatı olacak.

23 Nisan resmi tatili de bu yıl perşembe gününe denk geliyor. Buna göre çalışanlar cuma gününe 1 günlük izin alması halinde toplamda 4 gün tatil yapma fırsatı yakalayacak.

1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü 2026 yılında cuma gününe denk geliyor. Böylelikle çalışanlar hafta sonu ile birlikte toplamda 3 gün tatil yapabilecek.

19 Mayıs ise salı gününe denk gelecek. Böylelikle 18 Mayıs Pazartesi günü 1 günlük izin kullanan vatandaşlar da 4 gün tatil fırsatı yakalayacak.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı da önümüzdeki yıl perşembe günü kutlanacak. 28 Ekim'in yarım gün ve 29 Ekim'in resmi tatil olması nedeniyle çarşamba öğleden sonra ve perşembe günü çalışanlar izin yapacak. Cuma gününe izin alınması halinde ise hafta sonu ile birlikte 4,5 gün tatil fırsatı doğacak.

KURBAN BAYRAMI 9 GÜN TATİL OLABİLİR

Kurban Bayramı arefesi önümüzdeki yıl salı gününe denk geliyor. 27–30 Mayıs ise Kurban Bayramı nedeniyle tatil olacak. Çalışanlar 25 Mayıs Pazartesi günü 1 gün ve 26 Mayıs'ta yarım gün izin kullanarak 9 gün tatil yapma fırsatı yakalayabilecek.