Van topraklarında hüküm sürmüş medeniyetler

TARİH ÖNCESİNİN İZLERİ: TİLKİTEPE VE KALKOLİTİK DÖNEM Van’ın tarihi sanılanın aksine çok daha eskiye dayanıyor. Şehir merkezindeki Tilkitepe Höyüğü üzerinde yapılan kazılar, bölgenin M.Ö. 5000’li yıllara, yani Kalkolitik döneme kadar uzanan bir yerleşim yeri olduğunu kanıtlıyor.

TARİH ÖNCESİNİN İZLERİ: TİLKİTEPE VE KALKOLİTİK DÖNEM

SULARIN EFENDİLERİ: URARTU KRALLIĞI (TUŞPA) Van denilince akla gelen ilk büyük güç şüphesiz Urartulardır. M.Ö. 9. yüzyılda kurulan bu krallık, Van’ı (o zamanki adıyla Tuşpa) başkent yapmıştı. Dünyanın en gelişmiş su mühendisliği harikalarından biri olan Şamran Kanalı, bugün hâlâ Urartu dehasının bir simgesi olarak akmaya devam ediyor.

SULARIN EFENDİLERİ: URARTU KRALLIĞI (TUŞPA)

ASUR AKINLARI VE EGEMENLİK MÜCADELELERİ Urartuların en büyük rakipleri olan Asurlular, bölgeyi tamamen kontrol altına alamasa da Mezopotamya’dan gelen akınlarla Van topraklarında derin siyasi izler bırakmış ve kültürel etkileşimi hızlandırmıştır.

ASUR AKINLARI VE EGEMENLİK MÜCADELELERİ

MEDLER VE PERSLERİN GELİŞİ Urartu Devleti'nin M.Ö. 6. yüzyılda çöküşüyle birlikte bölge önce Med İmparatorluğu'nun, ardından Perslerin (Ahameniş İmparatorluğu) hâkimiyetine girdi. Van Kalesi'ndeki meşhur I. Serhas yazıtı, Pers etkisinin somut bir kanıtıdır.

MEDLER VE PERSLERİN GELİŞİ

BÜYÜK İSKENDER’İN DOĞU SEFERİ Pers İmparatorluğu’nu yıkan Makedon kralı Büyük İskender, Anadolu’nun geneliyle birlikte Doğu Anadolu topraklarını da Helenistik dünyanın bir parçası haline getirmiş, ancak bölgede merkezi bir otoriteden ziyade yerel hanedanların güçlenmesine yol açmıştır.

BÜYÜK İSKENDER’İN DOĞU SEFERİ

ROMA VE PART REKABETİ ARASINDA VAN Stratejik konumu nedeniyle Van ve çevresi, Batı’nın devi Roma İmparatorluğu ile Doğu’nun gücü Partlar (ve daha sonra Sasaniler) arasında yüzyıllarca sürecek bir tampon bölge ve savaş alanı olmuştur.

ROMA VE PART REKABETİ ARASINDA VAN

BİZANS İMPARATORLUĞU DÖNEMİ Roma’nın ikiye bölünmesiyle Doğu Roma (Bizans) hâkimiyetine geçen Van, Hristiyanlığın bölgede yayılmasıyla birlikte önemli bir dini merkez haline gelmiştir. Akdamar Kilisesi’nin temelleri ve mimari zenginliği bu dönemin dini mirasının bir parçasıdır.

BİZANS İMPARATORLUĞU DÖNEMİ

İSLAM ORDULARININ VAN’A GELİŞİ 7. yüzyılın ortalarında, Hz. Osman döneminde İslam orduları bölgeye ilk seferlerini düzenlemiş; böylece Van, İslam medeniyetiyle tanışmıştır. Emeviler ve Abbasiler döneminde bölge, halifeliğe bağlı bir eyalet olarak yönetilmiştir.

İSLAM ORDULARININ VAN’A GELİŞİ

ERMENİ KRALLIKLARI VE VASPURAKAN Bizans ile Abbasi rekabeti arasında yerel bir güç olarak yükselen Vaspurakan Krallığı, Van Gölü çevresinde hüküm sürmüş ve özellikle dini mimaride bugün de ayakta kalan pek çok eser bırakmıştır.

ERMENİ KRALLIKLARI VE VASPURAKAN

SELÇUKLU ANADOLU’SUNA AÇILAN KAPI 1071 Malazgirt Zaferi'nden önce, 1054 yılında Tuğrul Bey’in Van çevresine yaptığı akınlar, Türklerin Anadolu’daki kalıcı varlığının müjdecisi olmuştur. Selçuklular ile birlikte bölge, İslam mimarisinin eşsiz örnekleriyle donatılmıştır.

SELÇUKLU ANADOLU’SUNA AÇILAN KAPI

AHLATŞAHLAR (SÖKMENLİLER) DÖNEMİ Van ve özellikle Ahlat bölgesi, "İslam’ın Kubbesi" (Kubbet-ül İslam) unvanını alarak Ahlatşahlar döneminde bilim, kültür ve sanatın merkezi haline gelmiştir. Bölgedeki devasa mezar taşları bu dönemin sessiz tanıklarıdır.

AHLATŞAHLAR (SÖKMENLİLER) DÖNEMİ

MOĞOL İSTİLASI VE İLHANLI HÂKİMİYETİ 13. yüzyılda tüm Anadolu’yu kasıp kavuran Moğol istilası Van’ı da etkilemiştir. İlhanlılar döneminde bölge bir süre bu imparatorluğun vergi ve idari kontrolü altında kalmıştır.

MOĞOL İSTİLASI VE İLHANLI HÂKİMİYETİ

KARAKOYUNLU VE AKKOYUNLU TÜRKMENLERİ 14. ve 15. yüzyıllarda Van, Doğu Anadolu’nun iki büyük rakip Türkmen devleti olan Karakoyunlular ve Akkoyunlular arasında sürekli el değiştirmiştir. Karakoyunluların Van Gölü çevresindeki etkisi mimari eserlerde hala hissedilir.

KARAKOYUNLU VE AKKOYUNLU TÜRKMENLERİ

SAFAVİ-OSMANLI REKABETİNDE BİR SINIR ŞEHRİ Şah İsmail’in kurduğu Safavi Devleti’nin kontrolüne giren Van, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde Osmanlı Devleti için hayati bir hedef haline gelmiştir.

SAFAVİ-OSMANLI REKABETİNDE BİR SINIR ŞEHRİ

OSMANLI DÖNEMİ VE EYALET MERKEZİ 1548 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın İran seferiyle kesin olarak Osmanlı topraklarına katılan Van, bir eyalet merkezi haline getirilmiş ve imparatorluğun doğu sınırındaki en güçlü kalesi olmuştur. Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde Van, görkemli kalesi ve zengin çarşılarıyla uzunca anlatılır.

OSMANLI DÖNEMİ VE EYALET MERKEZİ

GEÇMİŞİN MİRASI, GELECEĞİN VİZYONU Bugün Van, üzerinde yükselen Urartu kalelerinden Selçuklu kümbetlerine, Ermeni kiliselerinden Osmanlı camilerine kadar her köşesinde bu devasa mirasın ağırlığını ve asaletini taşıyor.

Binlerce yıl boyunca krallıkların başkentliğini yapan, orduların geçiş güzergâhı olan ve kültürlerin harmanlandığı bu kadim topraklar, günümüzde de "Doğu’nun İncisi" sıfatını sadece tarihiyle değil; gelişen turizmi, jeopolitik önemi ve büyüyen şehir yapısıyla da korumaya devam ediyor.

Geçmişte kıtaları birbirine bağlayan İpek Yolu’nun en kritik duraklarından biri olan Van, bugün de modern ticaretin ve bölgesel barışın merkezi olma yolunda emin adımlarla ilerliyor.

Tarihin tozlu sayfalarından süzülüp gelen o kadim ruh, Van Gölü’nün sodalı sularında yankılanırken; bu şehir, bize medeniyetin bir varış noktası değil, bitmek bilmeyen bir yolculuk olduğunu her gün yeniden hatırlatıyor.