Van, tarihi boyunca sadece kültürüyle değil, sert ve zemheri kışlarıyla da adından söz ettiren bir şehir oldu. Ancak son yıllarda hissedilen ılıman hava dalgası, akıllara "Eski kışlar nerede?" sorusunu getiriyor. Son elli yılın meteorolojik verileri ve toplumsal hafızası yan yana getirildiğinde, Van’ın sadece takvim yapraklarının değil, mevsimsel kimliğinin de büyük bir değişim geçirdiği açıkça görülüyor. 1970’li ve 80’li yıllarda metrelere ulaşan kar kalınlığı, bugün yerini daha kısa süreli ve seyrek yağışlara bırakmış durumda.
ESKİ VAN’DA KIŞ: KAPILARIN KAR ALTINDA KALDIĞI GÜNLER
Bundan kırk-elli yıl öncesine gidildiğinde, Van’da kış demek hayatın tamamen durması ve beyaz bir sessizliğe bürünmek demekti. Özellikle 1970’li yılların kayıtlarına bakıldığında, kar yağışının Kasım ayında başlayıp Nisan sonuna kadar yerden kalkmadığı dönemler yaşanırdı. O yıllarda yaşayan Vanlıların hafızasında, tek katlı kerpiç evlerin pencerelerine kadar yükselen kar yığınları ve komşuların birbirine ulaşmak için açtığı kar tünelleri hala tazeliğini koruyor. "Eski kışlar" tabiri, Van için sadece bir özlem değil; aynı zamanda kış hazırlıklarının hayati önem taşıdığı, damların küründüğü ve ulaşımın tamamen kesildiği bir mücadele dönemini temsil ediyordu.
SAYILARLA BÜYÜK DEĞİŞİM VE UNUTULMAZ REKORLAR
Meteorolojik kayıtlar, Van’ın kış karakterindeki keskin değişimi bilimsel olarak da kanıtlıyor. Şehirde 1970 ve 1980'li yıllar arasında ölçülen aşırı soğuklar, bazen sıfırın altında 25-30 dereceleri bularak Van Gölü’nün kıyı kesimlerinin buz tutmasına neden oluyordu. Ancak 2000’li yıllardan itibaren, küresel ısınmanın etkisiyle karın yerde kalma süresinde ciddi bir kısalma gözlenmeye başladı. Eskiden yıllık toplam kar yağışı miktarı çok daha yüksek seviyelerdeyken, son on yılda yağışların daha çok yağmur veya sulu kar şeklinde düştüğü görülüyor. Bu durum, kentin su rezervleri ve tarımsal geleceği için de alarm zilleri çalıyor.
GELECEĞİN KIŞLARI: VAN’I NELER BEKLİYOR?
Bugün gelinen noktada, Van’da kış mevsimi artık o eski "beyaz esaret" günlerinden oldukça uzak bir görüntü çiziyor. Şehir merkezinde karın bir hafta bile yerde kalmadığı kışlar yaşanırken, yüksek kesimlerde dahi eski kar kalınlıklarına ulaşmak zorlaşıyor. Uzmanlar, bu durumun sadece bir hava olayı değil, Van Gölü havzasını doğrudan etkileyen bir iklim dönüşümü olduğunu belirtiyor. Eğer bu eğilim devam ederse, Van’ın o meşhur dondurucu soğukları ve metrelerce karı, gelecek nesiller için sadece dedelerinden dinledikleri birer masal haline gelecek. Şehrin beyaz örtüsü incelirken, Van’ın iklimsel kimliği de sessizce kabuk değiştiriyor.
ESKİDEN VAN DENİZİ DONARDI: MAVİ SULARIN BUZLA İMTİHANI
Van halkının tabiriyle "Van Denizi", o devasa yüzölçümüne ve sodalı yapısına rağmen geçmişin sert kışlarında bugünkünden çok farklı manzaralara sahne olurdu. Özellikle 1970'li yıllardan önce, bölgede etkili olan Sibirya soğuklarının şehri tamamen kuşattığı dönemlerde, gölün kıyı kesimleri ve sığ koyları tamamen donarak devasa bir buz pistine dönüşürdü. Yaşlıların anlatılarında sıkça yer bulan bu doğa olayı, sadece görsel bir şölen değil; aynı zamanda balıkçı teknelerinin buzlar arasında sıkıştığı, çocukların kıyılarda güvenle yürüdüğü sert bir gerçeklikti.
ŞU AN VAN: BEYAZ GELİNLİK HAYATI DURDURDU
Van’da son bir haftadır etkisini hissettiren soğuk hava dalgası, son iki gündür yerini yoğun bir kar fırtınasına bırakarak şehri adeta beyaz bir örtüyle mühürledi. Meteoroloji verilerine göre aralıksız devam eden yağışlar, kent merkezinde kar kalınlığını ciddi seviyelere ulaştırırken, hayatın akışını da tamamen değiştirdi. Van Valiliği tarafından yapılan peş peşe açıklamalarla, olumsuz hava koşulları ve buzlanma riski nedeniyle il genelindeki tüm ilk ve orta dereceli okulların yanı sıra Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde de eğitime ara verildi.
Sadece öğrenciler değil, kamu kurumlarında çalışan hamile ve engelli personel de idari izinli sayılarak olası mağduriyetlerin önüne geçilmeye çalışıldı. Şehirlerarası yollarda ve mahalle aralarında ulaşım durma noktasına gelirken, belediye ekiplerinin karla mücadele mesaisi 24 saat esasına göre devam ediyor. Vanlılar, modern zamanların en yoğun kış günlerinden birini yaşarken, bu tablo akıllara o eski, sert ve geçit vermeyen efsanevi Van kışlarını bir kez daha getirdi.
GEÇMİŞİN İZİNDE YENİ KIŞ: VAN ESKİ GÜNLERİNE Mİ DÖNÜYOR?
Geçmişin metrelerce karla kaplı, ulaşımın koptuğu o sert kışları ile son yılların kurak geçen mevsimleri arasında yapılan mukayese, bugünlerde yerini umutlu bir bekleyişe bıraktı. Yarım asır öncesinin "kapı boyu kar" hikâyeleri ile bugünün tatil edilen okulları ve kapanan yolları yan yana geldiğinde, doğanın kendi döngüsüne dönüp dönmediği sorusu akıllara düşüyor. Uzun bir aradan sonra üniversitenin dahi eğitime ara vermesi, Van’ın o meşhur kış kimliğini yeniden kuşandığını gösterirken; bu yılki kar yağışının sürekliliği, özlenen o eski beyaz kışların bu sene şehre tam anlamıyla misafir olup olmayacağını belirleyecek.