Meta’nın kendi iç analizlerine göre, 2024 yılı boyunca Çinli reklamverenlerden elde edilen yaklaşık 18 milyar dolarlık toplam gelirin şaşırtıcı bir şekilde yüzde 19’u yani 3 milyar dolardan fazlası, dolandırıcılık, yasa dışı kumar, pornografi ve platform kurallarını ihlal eden diğer reklam türlerinden sağlandı. Platformları Çin'de yasaklı olmasına rağmen Meta, Çinli şirketlerin yabancı kullanıcılara yönelik reklam vermesine izin vererek, Çin'i küresel gelirinin yaklaşık yüzde 11'ini oluşturan güçlü bir reklam kaynağı haline getirdi.
ÇİN "EN BÜYÜK DOLANDIRICILIK İHRACATÇISI" OLARAK TANIMLANDI
Reuters’ın incelediği dört yıllık Meta belgeleri, şirketin iç yazışmalarında Çin'in, Meta platformları üzerinden yayımlanan dolandırıcılık reklamlarının dünya genelindeki en büyük kaynağı olduğunu kabul ettiğini gösteriyor. Şirket içi sunumlarda Çin, açıkça “en büyük dolandırıcılık ihraç eden ülke” olarak adlandırıldı ve Çin kaynaklı dolandırıcı reklamların küresel toplamın yaklaşık dörtte birini oluşturduğu belirtildi. Mağdurlar arasında sahte sağlık ürünleri alan Tayvanlı tüketicilerden, yatırım dolandırıcılığıyla birikimlerini kaybeden ABD ve Kanadalı kişilere kadar geniş bir kitle bulunuyor.
ZUCKERBERG MÜDAHALE ETTİ: ETKİLİ ÖNLEMLER RAFTA KALDI
Meta, 2024 yılının ilk yarısında Çin kaynaklı dolandırıcılıkla mücadele etmek amacıyla özel bir ekip kurarak somut adımlar atmıştı. Bu önlemler sayesinde sorunlu reklamların oranı kısa sürede yüzde 19'dan yüzde 9'a düşürüldü. Ancak belgeler, bu başarının devam etmediğini gösteriyor. Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in müdahalesinin ardından bu özel ekibin çalışmalarının durdurulduğu, yeni Çinli reklam ajanslarına yönelik getirilen kısıtlamaların kaldırıldığı ve etkili olduğu kanıtlanan bazı önlemlerin rafa kaldırıldığı belirlendi. Bu geri adım sonucunda, 2025 yılının ortasına gelindiğinde yasaklı reklamların oranı yeniden yükselerek yüzde 16’ya ulaştı.
"BEYAZ LİSTE" AYRICALIĞI DOLANDIRICILARA KAPI AÇTI
Meta'nın Çin'deki reklam satışlarının büyük bir kısmı, şirketten yaklaşık yüzde 10 komisyon alan 11 büyük reklam ajansı üzerinden yürütülüyor. Bu "üst düzey" ajanslar, "beyaz liste" olarak adlandırılan özel korumalardan faydalanıyor. Bu sistem, şüpheli reklamların otomatik olarak kaldırılmasını engelliyor ve insan incelemesine tabi tutulmasına neden oluyor. Meta'nın kendi belgeleri, incelemelerin günlerce sürebildiğini veya hiç yapılmayabildiğini ve bu sürenin dolandırıcıların "amaçlarına ulaşması için yeterli süre sağladığını" açıkça ifade ediyor.
KOLLUK KUVVETLERİ DEVREDE: 214 MİLYON DOLARA EL KONULDU
Mart 2025'te ABD'li yetkililer, Facebook ve Instagram reklamları üzerinden yürütülen Çin merkezli bir yatırım dolandırıcılığıyla bağlantılı 214 milyon dolarlık varlığa el konulduğunu açıklamıştı. Mağdurların, sahte yatırım danışmanları gibi davranan Çin'deki kişiler tarafından WhatsApp grupları aracılığıyla yönlendirildiği belirtilmişti.
Meta Sözcüsü Andy Stone ise, Çin odaklı özel ekibin geçici olduğunu ve şirketin dolandırıcılıkla küresel ölçekte mücadele ettiğini savunarak, son 18 ayda Çinli iş ortakları aracılığıyla gönderilen 46 milyon reklamın kullanıcıya ulaşmadan engellendiğini iddia etti.