Van Ticaret ve Sanayi Odası’nda düzenlenen toplantıya katılan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’nin mart ayı dış ticaret istatistiklerini açıkladı.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, takvim etkisi ve Ramazan Bayramı nedeniyle yaklaşık 1,3 milyar dolarlık kayıp yaşandığını belirterek, mart ayı ihracatının geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,4 azalarak 21,9 milyar dolara gerilediğini dış ticaret açığının ise 11,3 milyar dolar olarak gerçekleştiğini söyledi.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, takvim etkisi ve Ramazan Bayramı nedeniyle yaklaşık 1,3 milyar dolarlık kayıp yaşandığını belirterek, mart ayı ihracatının geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,4 azalarak 21,9 milyar dolara gerilediğini dış ticaret açığının ise 11,3 milyar dolar olarak gerçekleştiğini söyledi.
Bölgede devam eden savaşların ekonomik etkilerini anlatan Bolat, “Mart ayındaki 2026 raporuna göre, geçen yıl 2025'te %4,6 oranında artan küresel ticaret hacminin bu yıl %1,9'a gerilemesi tahmin edilmekte. 35 gününü dolduran ABD-İsrail'in İran'a yönelik açtığı savaş, İran'ın, direnişi ve mukabelesi Körfez ülkelerine yönelik saldırıları bu durumu daha da, zorlaştırmakta ve OECD Mart raporuna göre de 2025 yılında %3.3 büyüyen dünya ekonomisi bu yıl için %2.9 ancak büyüyebilecek tahmini yapılmakta. Bu 35 gündür devam eden Körfez Savaşında Hürmüz Boğazı dar bir boğaz ama Dünya petrolünün %20'si, Dünya doğalgazının %20'si geçiyor. Petrokimya ürünleri ve gübrede %30'a yakın bir geçiş yolu. Savaşın başından bu yana Hürmüz Boğazı'nın kapatılması başta enerji ürünleri ve petrokimya ürünleri olmak üzere çok ciddi olumsuz etkiler meydana getirdi. Dünyanın her tarafında da bölgemizde de özellikle enflasyonu arttırıcı etkiler, ithalat değerlerinin arttığı etkiler ve tabii bölge ülkeleri bizim dostlarımız, kardeşlerimiz, komşularımız körfez ülkelerine yönelik bizim de ihracatımızda %40'lık bir ay boyunca bir azalış gerçekleşti. Hükümetimiz bu olumsuz etkileri bertaraf etmek üzere yoğun bir çaba içinde.” dedi.
İHRACAT AZALDI
İhracat verilerini açıklayan Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Savaş süreci tabii insanlar, üreticiler, tüketiciler hem üzülüyor hem tedirginlik ve belirsizlikle ekonomik faaliyetler yavaşlıyor. Yatırım kararları öteleniyor. Üretimde bir tedirginlikten, belirsizlikten ve siparişlerin azalmasından dolayı yavaşlama meydana geliyor. Dış ticarette bundan olumsuz etkileniyor. Biz bunun sonuçlarını Mart ayı verilerinde de gördük. 2026 Mart ayında bizim mal ihracatımız 21 milyar 900 milyon dolar oldu. Bu geçen yılın Mart ayına kıyasla yaklaşık 1.5 milyar dolarlık bir azalışa tekabül etti yani %6,4. Ancak burada hem savaş şartlarının olumsuz etkisi var hem de uzun bayram tatili ve takvim etkisinin de olumsuz etkisi oldu. Şöyle ki bu yıl 2026 yılında resmi bayramlar ve dini bayramlar hafta arasına denk gelen ve uzun bayram tatillerinin olduğu bir dönem. Böyle olduğunda özellikle ihracat yönünden olumsuz etkileniyor. Biz bunu ocak ayının 1'i ve 2'si perşembe cumaya geldi, gözle gördük. Türkiye'nin ihracat modeli şöyle işliyor; Pazartesi günü yavaş gider, Salı günü birazcık hızlanır, Çarşamba normal hızlı olur, Perşembe hızlı bir gün olur, Cuma günü maksimum en yüksek ihracat günü olur. Cumartesi'de kalan ufak tefek siparişler, bağlantılar yapılır. Şimdi yılbaşında Perşembe-Cumaya gelmesi 1 ve 2 Ocak'ın böyle uzatılmış tatil. Aynı şey Ramazan Bayramı'nda da arife günü perşembe, cuma günü tatil olması bizim için 2.5 milyar dolarlık yaklaşık bir kayıp oldu. Tabii uzun bayramlardan sonra Hemen, motorlar tam çalışmıyor. Firmaların üretimini tekrar başlatmaları zaman alıyor. İlk iki gün falan bir yavaşlık oluyor, pazartesi, salı günleri. Ve sonuçta bizim bu dönemde pazartesi, salı iş günü olmasına rağmen bayramdan kaynaklanan yaklaşık 1.3 milyar liralık bir takvim etkisi olumsuzluğu oldu.”
“KÖRFEZ SAVAŞI OLMASAYDI MART AYINI ARTIŞLA KAPATABİLECEKTİK”
İsrail ve ABD ile İran arasında devam eden savaş nedeniyle düşüş yaşandığının altını çizen Bolat, “Altın ihracatımız işlenmiş ürünler olarak altın ihracatında 350 milyon dolarlık bir azalma var. Sebebi savaş şartlarının olduğu Birleşik Arap Emirlikleri ana müşteri olmak üzere alımların azalması ve Körfez bölgesine yapılan ihracatın yaklaşık 800 milyon dolar azalmasıyla %40'lık bir azalış, 1.2 milyar dolar aylık toplama gerilemesi oldu. Bunların toplamının 2.4 milyar dolar olduğunu görüyoruz. Yani bu uzun bayram takvimi etkisi ve Körfez Savaşı olmasaydı çok rahatlıkla biz Mart ayını da artışla kapatabilecektik. Buradan şu sonucu çıkarıyorum. Bu yıl ihracatta dalgalı bir seyir söz konusu. Ocak ayında yaklaşık 800 milyon dolar bir azalış oldu. Şubat ayında 300 milyon dolar artış oldu. Şimdi Mart ayında 1,5 milyar dolar bir gerileme oldu. Ama Nisan ayında 23 Nisan resmi tatili dışında bir tatilimiz olmayacak. Biz bu açığı Nisan ayında kapatacağız. Ama sonra Mayıs ayı gelecek. Uzun bir 9 günlük Kurban Bayramı tatili ufukta gözüküyor. Orada da geçen ay rekor kırmıştık ihracatta Mayıs ayında. Haziran ayında da onu telafi edeceğiz. Bu şekilde dalgalı seyir devam edecek.” ifadelerini kullandı.
“İTHALATTA 2.6 MİLYAR DOLAR ARTIŞ OLDU”
İthalatın artış gösterdiğini belirten Bolat, “İthalata baktığımızda Mart ayında ithalatımız 33.2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Geçen yıl bu rakam 30, 6 milyar dolardı. Yani 2.6 milyar dolar artış oldu. Bu da %8,4'e geliyor. Bunun sebepleri çok açık. Yılbaşından bu yana altın ve gümüş fiyatlarındaki aşırı artışın, dünya piyasalarındaki aşırı artışın talebi tahrik etmesi, körüklemesinin ithalatımızı arttırıcı etkisi oldu. Bir ay boyunca, mart boyunca devam eden Körfez Savaşı'nın enerji fiyatlarında petrol, doğal gaz, enerji, madeni yanlar, yağlar, petrokimya ürünleri, bakır alüminyum, MTA fiyatlarında artış oldu. Böyle dönemlerde uluslararası piyasalarda hammadde ya da girdi fiyatlarında ciddi bir zıplamalar, artışlar olduğu zaman üreticiler, yatırımcıların ilk reaksiyonu ihtiyacı olmadığı halde stok yapmaya başlar ve hemen dışarıya verdiği ithalat siparişlerini arttırır. Şöyle bir korku kaplar; “2 ay sonra daha çok artacak, 3 ay sonra daha çok artabilir. Ben en iyisini şimdi alayım, stoklayayım, atayım depoya” diye bir yaklaşım gösterdiği için gerekli olmayan ithalat öne çekilir. Buna ithalatın öne çekilmesi deniyor. Bunun etkilerini gördük.” şeklinde konuştu.
“İHRACATIMIZDA EN ÇOK ARTIŞ GÖSTEREN ÜRÜNLER, SAVUNMA SANAYİ ÜRÜNLERİ”
En çok artış gösteren ihraç ürünlerinin savunma sanayi ürünleri olduğuna vurgu yapan Bolat, “Nisan ayında Allah'ın izniyle biz bunu aşacağız ve tekrar yıllık bazda artıya geçmiş olacağız. Diğer taraftan bu anlamda yıllıklandırılmış bazda da 263,3 milyar dolardı geçen yıl mart ayında. Bu sene 271,3 milyar dolar yaklaşık 8 milyar dolar yıllıkta artıdayız. Bu da sevindirici. İhracatımızda en çok artış gösteren ürünler, savunma sanayi ürünleri. Yaklaşık 500 milyon dolar arttı Ocak-Mart döneminde. Otomotiv, bitmiş ürün ve yan sanayi olarak 430 milyon dolarlık bir artış. Motor ve elektrikli makinelerde 274 milyon dolar, bakır eşyada da 257 milyon dolar bir artış oldu. Azalış ise yılın başından bu yana işlenmiş altın ve mücevherat ürünlerinde 1.4 milyar dolar bir azalış, madeni yağlarda 875 milyon dolar, hava ve uzay taşıtlarında da 244 milyon dolar ve demir çelikte de 203 milyon dolar olarak gerçekleşti. İthalatımızda en çok azalan ürünler de ilk 3 ayda; 2,6 milyar dolar ile mineral yakıtlar, 252 milyon dolarla otomobil, 200 milyon dolarla kakao ve 173 milyon dolarla canlı hayvan olmaktadır.” diye konuştu.
“VAN HİZMETLER SEKTÖRÜNDE UZMAN”
Hizmet sektörü verilerini de değerlendiren Bolat, şöyle devam etti:
“Hizmetler sektörü için de bir şeyler söylemek istiyoruz. Hizmetler sektörü ki Van hizmetler sektöründe uzman ve ekonomisinin %67'si ile en çok payı olan şehir. Burada gerçekten Türkiye rekabetçi üstünlüğüyle başarısını ortaya koyuyor. Ve dünyada hizmetler ticaretinde en fazla ticaret fazlası sağlayan 6. ülke konumundaydık 2024'te. 2025'te de 5. ülke konumundayız. 2024'te 61 milyar dolar hizmetler ticaret fazlası sağlamıştık, 2025'te ise 63,5 milyar dolar dış ticaret fazlası sağladık. Bu da 2024 yılında yaklaşık 13 milyar dolar ve 2025 yılında 25 milyar dolarla cari işlemler açığımızı makul düzeylerde tutmamızı sağladı. Geçen yıl 122.6 milyar dolar hizmet ihracatı yapmıştık. Bu yıl için hedefimiz 128 milyar dolardı. Şimdi bizim ticaret araştırmalarımızın tahminlerine göre Mart ayında inşallah hizmetler ticareti ihracatımızın yıllık bazda 124,5 milyar dolar civarında olmasını tahmin ediyoruz. Bu iyi bir seviye. Mart ayında hizmetler ihracatımızın 8 milyar dolar civarında olacağını tahmin ediyoruz. 2023 yılında milli gelir payı %3.6 iken 2024'te %1 olmuştu. Geçen yıl 2025'te %1.9 olarak kapadık. Tarihsel ortalamaların oldukça altındaydı. Fakat Bu savaşın devam etmesi hem dünya ekonomisi hem bölge ekonomisi hem de ülkemiz açısından tabii ki enerji girdi maliyetleri, enerjiye bağlı birçok ham madde ve emtia ürünlerindeki girdi maliyetleri açısından gerçekten dikkatli olmamız gerektiren bir durum. Gerek insaniyet namına, gerekse komşu ülkelerimizin huzur ve istikrarı anlamında bu savaşın bir an önce bitmesi için Sayın Cumhurbaşkanımız, Dışişleri Bakanımız, hükümet olarak var gücümüzle bir çaba sarf ediyoruz.”