Kuzey Afrika'da arıcılık faaliyetleri, doğu eşek arısının (Vespa orientalis) oluşturduğu tehditle karşı karşıya. Fas'ın kuzeyinde bazı bölgelerde varlığı gözlemlenen türün, uygun çevresel koşulların bulunduğu alanlarda yayılma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor.
Doğu eşek arısının oluşturduğu risk yalnızca bal üretiminde yaşanabilecek kayıplarla sınırlı değil. Bal arılarının kolonilerine yönelik baskı, bu canlıların bitkilerin ve tarım ürünlerinin tozlaşmasındaki rolü nedeniyle daha geniş çevresel sonuçlar doğurabilir.
Doğu eşek arısının Fas'taki varlığı, 2025 yılında arıcıların şikayetleri üzerine yapılan saha araştırmalarıyla bilimsel olarak doğrulandı. Ocak 2026'da yayımlanan çalışmada, ülkenin kuzeyindeki sekiz farklı noktadan toplanan 201 örnek incelendi; Tetuan, Fnidek, M'diq ve çevresindeki bölgelerde türe ait yuvalar tespit edildi. Araştırma, doğu eşek arısının yanı sıra Avrupa eşek arısının da ülkede bulunduğunu ortaya koydu.
İKLİM KOŞULLARI VE YAYILIM İHTİMALİ
Doğu eşek arısının hareketliliğinde sıcaklık, nem ve besin kaynakları gibi çevresel faktörler etkili oluyor. 2025'te yayımlanan ve Mısır'ın Gize ile Kafr eş-Şeyh bölgelerinde 2020-2021 yıllarında yapılan gözlemleri inceleyen araştırma da sıcaklık ve bağıl nemin türün mevsimsel faaliyetleriyle ilişkisini ele aldı.
Frontiers in Insect Science dergisinde yayımlanan başka bir araştırmada ise türün mevcut yayılış kayıtlarından hareketle potansiyel yaşam alanları modellendi. Çalışmada Kuzey Afrika'nın bazı kesimlerinin de türün yerleşmesine elverişli olabileceği değerlendirildi. Ancak bilimsel modeller, bir bölgede uygun koşulların bulunmasının orada türün kesin olarak yerleştiği anlamına gelmediğine işaret ediyor.
BAL ARISI KOLONİLERİNİN FAALİYETLERİNİ AKSATIYOR
Doğu eşek arısının bal arılarını avlaması, kovanların girişlerinde yoğun bir tehdit oluşturabiliyor. İşçi arılar, koloniyi korumak için savunmaya yöneldiğinde nektar ve polen toplama faaliyetleri azalabiliyor. Bu durum, bal üretimini ve koloninin gücünü olumsuz etkileyebiliyor.
Uzmanlara göre risk, arıcılıkla sınırlı kalmıyor. Bal arılarının bitkilerin ve tarım ürünlerinin tozlaşmasındaki rolü dikkate alındığında, kolonilerin zayıflaması tarımsal üretim ve ekosistem üzerinde de baskı oluşturabilir. Bununla birlikte, olası etkinin boyutunu belirlemek için türün yoğunluğu, etkilenen arı kolonilerinin durumu ve bölgesel ekolojik koşulların birlikte incelenmesi gerekiyor.
ERKEN TESPİT VE BİLİMSEL TAKİP ÇAĞRISI
Bilimsel kaynaklarda Cezayir ve Libya da Doğu eşek arısının Kuzey Afrika'daki yayılış alanları arasında gösteriliyor. Fas'ın kuzeyindeki yeni kayıtlar ise türün bölgedeki hareketliliğinin yakından izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Fas'taki çevre kuruluşları ve arıcılık çevreleri, türün görüldüğü noktaların bilimsel yöntemlerle belirlenmesi, yuvaların haritalandırılması ve yayılımın düzenli takip edilmesi çağrısı yapıyor. Uzmanlar, arıcıların şüpheli gözlemleri yetkililere bildirmesini, yuvalara bireysel müdahaleden kaçınmasını ve imha işlemlerinin eğitimli ekiplerce yürütülmesini öneriyor.
