Yapay zeka geliştirme yarışı, veri merkezlerinin bellek çiplerinden giderek daha fazla pay almasıyla elektronik cihaz fiyatlarına doğrudan yansımaya başladı. Telefon, bilgisayar ve oyun konsolu üreticileri, bileşen sıkıntısı ve üretim maliyetlerindeki sert artışla karşı karşıya kaldı.
Financial Times’ın haberine göre dinamik rastgele erişimli bellek (DRAM) başta olmak üzere bazı bellek çiplerinin fiyatı bir yılda yaklaşık 5 katına çıktı. Tedarikteki aksamaların ve fiyat artışlarının 2027’ye kadar devam etmesi bekleniyor.
Yaşanan kıtlık, yapay zeka uygulamalarının telefon ve bilgisayarlarda kullanılan çipleri doğrudan tüketmesinden kaynaklanmıyor. Bunun yerine yarı iletken üreticileri, üretimlerini yapay zeka sunucuları ile veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu daha gelişmiş ve kârlı bellek türlerine yönlendiriyor.
Gelişmiş yapay zeka modelleri, çok hızlı biçimde depolanması ve işlenmesi gereken büyük miktarda veriye ihtiyaç duyuyor. Bu durum, yüksek bant genişlikli bellek (HBM) ile gelişmiş DRAM ve NAND depolama çiplerine yönelik talebi artırdı.
Şirketler bu gelişmiş bellek türlerini, geleneksel çip pazarına da hizmet veren fabrikalarda ve üretim hatlarında üretiyor. Üretim kapasitesinin giderek daha büyük bir bölümünün veri merkezlerine ayrılması, telefon, bilgisayar ve diğer elektronik cihazlar için mevcut çip arzını azalttı.
Dolayısıyla yapay zeka, cihaz satın alma konusunda tüketiciyle değil, cihazların içinde kullanılan çiplere ulaşma konusunda üreticilerle rekabet ediyor.
Araştırma şirketi TechInsights, mevcut durumu sektör tarihinin en ağır bellek çipi kıtlıklarından biri olarak nitelendirdi. Şirket, yapay zeka veri merkezlerinden kaynaklanan talebin, üreticilerin yeni üretim hatları kurma hızından daha yüksek olduğunu belirtti.
Bellek çipleri; akıllı telefon, bilgisayar, tablet ve oyun konsollarının temel bileşenleri arasında bulunuyor. Bu çiplerin fiyatları arttığında üreticilerin önünde iki seçenek kalıyor: Cihazın satış fiyatını artırmak veya mevcut fiyatı korumak için teknik özellikleri düşürmek.
Financial Times’a göre kriz, bazı elektronik şirketlerinin ürün fiyatlarını yüzde 20’ye varan oranlarda artırmasına yol açtı. Bazı oyun konsollarının fiyatı ise yaklaşık 150 dolar yükseldi.
Düşük fiyatlı cihaz üreten şirketler, kâr marjlarının sınırlı olması ve bileşen maliyetlerindeki büyük artışı karşılayamamaları nedeniyle baskıya daha açık durumda. Büyük şirketler ise ekonomik modeller yerine fiyatı ve kârlılığı daha yüksek cihazlara ağırlık verebilir.
Tüketiciler krizin etkisini daha pahalı cihazlar, beklenenden daha düşük bellek kapasitesine sahip yeni modeller veya eski ürünlerin normalden daha uzun süre satışta tutulması şeklinde görebilir.
Kriz, birkaç ay içinde ilave üretim hatlarının devreye alınmasıyla çözülemiyor. Yarı iletken fabrikalarının kurulması, gerekli ekipmanlarla donatılması ve üretim verimliliğinin yükseltilmesi yıllar sürüyor. Bu süreç ayrıca milyarlarca dolarlık yatırım gerektiriyor.
Bellek üreticileri kapasitelerini artırmaya çalışsa da yeni yatırımların önemli bir bölümü daha yüksek getiri sağladığı için yapay zekâya özel gelişmiş çiplere yöneliyor.
Uluslararası Veri Kurumunun (IDC) tahminlerine göre DRAM ve NAND arzındaki büyüme, 2026 boyunca tarihsel seviyelerin altında kalacak. Bellek kıtlığının etkilerinin 2027’ye kadar sürmesi de olası görülüyor.
