Çay ve kahve, günlük yaşamda en sık tüketilen içecekler arasında yer alırken, aşırı tüketimleri çeşitli sağlık sorunlarını da beraberinde getirebiliyor. Aile Hekimi Dr. Yavuz Selim Sılay, çay ve kahvenin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin yaptığı değerlendirmede, özellikle yüksek miktarda kafein tüketiminin kalp çarpıntısı, huzursuzluk, anksiyete ve uyku bozukluklarına neden olabileceğini belirtti.
Ölçülü tüketilen çay ve kahvenin bazı sağlık yararları sağlayabileceğini ifade eden Sılay, günlük kafein alımının dengelenmesi, akşam saatlerinde tüketimden kaçınılması ve suyun temel içecek olarak tercih edilmesi gerektiğini vurguladı.
"ÇAY VE KAHVEDE ÖNEMLİ OLAN MİKTARDIR"
Çay ve kahvenin toplumda en sık tüketilen içecekler arasında yer aldığını belirten Sılay, "Hepimizin çok sevdiği çay ve kahve üzerine biraz konuşalım mı? Bunları nasıl tüketeceğiz ve dengesi ne olmalı? Fazla tüketimin zararları nelerdir? Çay ve kahve toplumumuzda en sık tüketilen içeceklerin başında gelmektedir. Özellikle kültürümüzde çayın, günlük yaşamın ve sosyal ilişkilerin önemli bir parçası olduğu bilinmektedir. Kahve ise son yıllarda giderek daha yaygın tüketilmektedir. Ancak her besin ve içecekte olduğu gibi çay ve kahvede de önemli olan miktardır. Aşırı tüketim bazı sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Özellikle yüksek miktarda kafein alımı çarpıntı, kalp hızında artış, sinirlilik, huzursuzluk, anksiyete, el titremesi ve uyku bozukluklarına neden olabilir. Yoğun çay tüketimi bazı kişilerde demir emilimini azaltabilir. Özellikle kansızlık riski bulunan kişilerde yemeklerle birlikte aşırı çay tüketimi önerilmemektedir. Fazla kahve tüketimi mide hassasiyeti olan kişilerde reflü, mide yanması ve gastrit şikayetlerini artırabilir. Bazı bireylerde günlük 5-6 fincanın üzerindeki kahve tüketimi baş ağrısı, dikkat dağınıklığı ve uyku problemlerine yol açabilmektedir. Bir aile hekimi olarak özellikle uyku problemi yaşayan hastalarda akşam saatlerinde yoğun çay ve kahve tüketiminin önemli bir neden olduğunu sık görmekteyiz." dedi.
"SAĞLIK YARARI GÖRMEK İÇİN AŞIRI TÜKETMEK GEREKMEZ"
Ölçülü tüketilen çay ve kahvenin bazı sağlık yararları sağlayabileceğini belirten Sılay, şunları aktardı:
"Az tüketim faydalı mı? Birçok kardeşimiz bu soruyu soruyor. Evet. Bilimsel çalışmalar ölçülü tüketilen çay ve kahvenin bazı sağlık yararları sağlayabileceğini göstermektedir. Özellikle kahve; polifenoller, antioksidanlar ve biyolojik olarak aktif birçok madde içermektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar düzenli ve ölçülü kahve tüketiminin bazı nörolojik hastalıklar, tip 2 diyabet ve bazı karaciğer hastalıkları açısından koruyucu etkiler gösterebileceğini ortaya koymuştur. Ama bunu doğru zamanda mesele öğleden önce gibi düşünün. Aynı şekilde çay da antioksidan özellik gösteren çeşitli bileşikler içermektedir. Özellikle yeşil çay üzerine yapılan araştırmalar kalp-damar sağlığı ve metabolizma üzerinde olumlu etkiler bildirmektedir. Ancak burada önemli olan nokta şudur: Sağlık yararı görmek için aşırı miktarda tüketmek gerekmez. Fayda ile zarar arasındaki çizgi çoğu zaman miktarla ilişkilidir. Bu nedenle çay ve kahveyi ilaç gibi görmek de tamamen zararlı kabul etmek de doğru değildir."
"KAFEİNİN TEMEL ETKİSİ DAHA UYANIK VE ENERJİK HİSSETTİRMEKTİR"
Kafeinin vücut üzerindeki etkilerine değinen Sılay, "Kafein içtik vücutta nasıl etki oluşuyor. Kafein merkezi sinir sistemini uyaran doğal bir maddedir. Kahve, çay, kakao, enerji içecekleri ve bazı gazlı içeceklerde bulunur. Tüketildikten kısa süre sonra kana karışır ve beyne ulaşır. Kafeinin temel etkisi kişinin daha uyanık ve enerjik hissetmesini sağlamaktır. Yorgunluk hissini azaltabilir, dikkat süresini artırabilir ve bazı kişilerde fiziksel performansı destekleyebilir. Bu nedenle öğrenciler, vardiyalı çalışanlar ve yoğun iş temposuna sahip bireyler sıklıkla kafeinli içeceklere yönelmektedir. Ancak kafeinin etkileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler bir fincan kahveden sonra bile çarpıntı hissederken bazı kişiler daha yüksek miktarlara rağmen belirgin şikayet yaşamayabilir. Ayrıca kafeinin etkisi birkaç saat sürebilir. Bu nedenle özellikle akşam saatlerinde alınan kafein uykuya dalmayı zorlaştırabilir ve uyku kalitesini düşürebilir. Bu yüzden akşamları önermiyoruz." ifadelerine yer verdi.
"ÇOCUKLAR VE ERGENLER İÇİN ENERJİ İÇECEKLERİ ÇOK TEHLİKELİ"
Ölçülü çay ve kahve tüketiminin sağlıklı bireyler için genellikle güvenli kabul edildiğini ancak bazı grupların daha dikkatli olması gerektiğini aktaran Sılay, "Kimler dikkatli kahve ve çay tüketmeli? Her ne kadar sağlıklı bireylerde ölçülü tüketim genellikle güvenli kabul edilse de bazı grupların daha dikkatli olması gerekir. Hamile kadınların kafein tüketimini sınırlandırmaları önerilmektedir. Çünkü yüksek miktarda kafein plasenta yoluyla bebeğe ulaşabilmektedir. Kalp ritim bozukluğu bulunan kişilerde aşırı kafein çarpıntıları artırabilir. Kontrolsüz hipertansiyon hastalarında yüksek miktarda kafein tüketimi tansiyon yükselmelerine katkıda bulunabilir. Bu yüzden uzak durun diyoruz. Anksiyete bozukluğu olan kişilerde aşırı kafein kaygı belirtilerini artırabilir. Mide ülseri, reflü ve gastrit gibi rahatsızlıkları bulunan bireylerde de dikkatli tüketim önerilmektedir. Çocuklar ve ergenler için ise enerji içecekleri çok tehlikeli enerji içecekleri en başta olmak üzere yoğun kafein dışında da diğer ürünlerden dolayı asla tavsiye etmiyorum." şeklinde belirtti.
"ÇAY VE KAHVE SUYUN YERİNE GEÇMEZ"
Sağlıklı yetişkinlerde günlük 300-400 miligram kafein tüketiminin genellikle güvenli kabul edildiğini belirten Sılay, "Günlük ideal miktar nedir? Sağlıklı yetişkinlerde günlük yaklaşık 300-400 mg kafein genellikle güvenli kabul edilmektedir. Bu miktar ortalama olarak 3-4 fincan filtre kahveye veya gün içerisinde tüketilen birkaç bardak çaya karşılık gelmektedir. Ancak çayın ve kahvenin hazırlanış şekline göre kafein miktarları değişebilmektedir. Önemli olan sadece miktar değil, tüketim zamanıdır. Özellikle akşam saatlerinden sonra yoğun kafein alınması uyku kalitesini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca çay ve kahve suyun yerine geçmez. Günlük sıvı ihtiyacınız olan 2,5-3 litreyi lütfen için temel kaynağı su olmalıdır. Sonuç olarak çay ve kahve doğru miktarlarda tüketildiğinde sağlıklı yaşamın bir parçası olabilir. Ancak her şeyde olduğu gibi burada da denge, denge ve denge diyoruz. Sağlığı koruyan şey çoğu zaman tamamen yasaklamak değil, bilinçli ve ölçülü tüketmektir. Çayınız kahveniz afiyet olsun diyorum." dedi.
