Anadolu’nun doğusunda yükselen heybetli kalelerin ve gelişmiş su kanallarının mimarı Urartular, bugün Van dediğimiz coğrafyada sadece düşmanla değil, aynı zamanda bölgenin acımasız kış şartlarıyla da büyük bir mücadele veriyordu.
Türkiye, Rusya ve Ermenistan arşivlerinde yer alan arkeolojik bulgular ile özellikle Rus Doğu Bilimleri Enstitüsü kayıtları, M.Ö. 9. yüzyılda Van Gölü havzasının bugünkünden çok daha sert ve uzun süreli kışlara ev sahipliği yaptığını kanıtlıyor.
O dönemde Van Kalesi ve çevresindeki yerleşimlerde kar kalınlığının yer yer metrelerce yüksekliğe ulaştığı ve göl kıyısındaki limanların buz kütleleriyle kaplandığı tarihi veriler ışığında netleşiyor.
Batılı araştırmacıların ve özellikle 19. yüzyıldan itibaren bölgede çalışma yapan Alman arkeologların notları, Urartu toplumunun bu dondurucu kışları atlatmak için devasa kilerler ve tahıl ambarları inşa ettiğini vurguluyor. Urartu yazıtlarında geçen kış hazırlıkları ve hayvanların korunmasıyla ilgili ifadeler, halkın neredeyse yılın altı ayını kar altında geçirdiğini gösteriyor.
Özellikle Ermenistan ve Rusya’daki Erivan arşivlerinde korunan çivi yazılı tabletler, Van ve çevresindeki nehirlerin kış aylarında tamamen donduğunu ve ulaşımın tamamen durduğunu betimleyen çarpıcı detaylar barındırıyor.
Urartuların bu aşırı iklim koşullarına karşı geliştirdiği mimari çözümler ise bugünün dünyasına dahi ders verecek nitelikte. Kalın taş duvarlar ve yer altına inşa edilen yaşam alanları, Tuşpa sakinlerini eksi 30 derecelere kadar düşen soğuktan koruyordu.
Doğu Anadolu’nun bu kadim halkı, kış aylarını sadece hayatta kalma mücadelesi olarak değil, aynı zamanda kapalı mekânlarda üretim ve sanatla geçirdikleri bir dönem olarak kodlamıştı. Avrupa arşivlerindeki iklim modellemeleri, o dönemdeki Van kışlarının bugüne kıyasla çok daha kararlı ve şiddetli bir soğuk döngüsüne sahip olduğunu ortaya koyarak tarihin bu buzdan perdesini aralıyor.
