Van ve çevresi, yüksek rakımı, uzun ve sert geçen kışları ile Türkiye’de donma yaralanmalarının sık görüldüğü bölgelerin başında geliyor. Özellikle ağır kış koşullarında dağlık sınır güzergâhlarını aşmaya çalışan düzensiz göçmenlerin uzun süre soğuğa maruz kalması, Van’daki donma vakalarının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Yetersiz koruyucu giysi, açlık, susuzluk, yorgunluk ve sağlık kuruluşlarına geç ulaşılması, bu yaralanmaların daha ağır seyretmesine ve bazı hastalarda uzuv kaybına kadar ilerlemesine neden olabiliyor.
Bölgedeki donma yaralanmalarının tedavisinde önemli bir sorumluluk üstlenen Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniğine bağlı Yanık Merkezi, yaklaşık 3–4 milyonluk geniş bir nüfusa hizmet veriyor. İlk olarak 2007 yılında Van Devlet Hastanesi bünyesinde kurulan ve daha sonra Yanık Merkezi statüsüne kavuşan birim, yaklaşık 20 yıldır yalnızca Van’dan değil, çevre illerden ve sınır hattından getirilen hastaların da tedavisini gerçekleştiriyor.
Geniş hizmet bölgesi ve özellikle kış aylarında artan donma vakaları, Yanık Merkezi’nin iş yükünü önemli ölçüde artırıyor. Ciddi doku kaybı riski taşıyan hastaların tedavisi; uzun süreli takip, düzenli pansuman, cerrahi müdahale ve multidisipliner bir çalışma gerektiriyor. Merkezde görev yapan hekimler, hemşireler ve diğer sağlık çalışanları, ağır iş yüküne rağmen hastaların doku ve uzuv kaybını en aza indirebilmek için büyük bir özveriyle çalışıyor. Donma yaralanmalarının tedavisi, Genel Cerrahi Kliniği bünyesinde Dr. Ali Rıza Karayıl’ın sorumluluğu ve denetiminde yürütülüyor.
“BİLİM DÜNYASINA DENEYİMLERİMİZİ AKTARIYORUZ”
Klinik Şefi Prof. Dr. Sebahattin Çelik, merkezde yürütülen sağlık hizmetinin yanı sıra, elde edilen klinik deneyimlerin bilimsel çalışmalara dönüştürülmesinin de önemli bir sorumluluk olduğunu belirterek, “İşimizi en iyi şekilde yaparken, bunu devletimizin sağladığı olanaklar ile yapıyoruz, bilim dünyasına da deneyimlerimizi aktarıyoruz.” ifadelerini kullandı.
Merkezin donma yaralanmaları konusundaki deneyimi iki uluslararası bilimsel yayına da yansıdı. Prof. Dr. Sebahattin Çelik, Servet Elçin Alpat, Selin Bulut ve Hakan Köksal tarafından hazırlanan “Frostbite—From Turkish Eastern Border as a Consequence of Irregular Migration” başlıklı ilk çalışma, 2022 yılında Eastern Journal of Medicine dergisinde yayımlandı.
Araştırmada, 2020 yılında yalnızca bir aylık dönemde merkeze başvuran 38 düzensiz göçmenin klinik özellikleri incelendi. Hastaların yaklaşık yüzde 74’ünde ileri derecede donma yaralanması bulunması, Van bölgesinde karşılaşılan vakaların hem yoğunluğunu hem de ciddiyetini gözler önüne serdi.
Dr. İbrahim Doğan’ın ilk isim olduğu ikinci çalışma ise “Early Clinical Predictors of Amputation in Frostbite: Injury Depth and Extent for Admission Risk Stratification” başlığıyla Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine dergisinde yayımlandı.
Çalışmada, 2020–2025 yılları arasında merkezde tedavi edilen 128 donma hastası değerlendirildi. Hastaların yüzde 98,4’ünün yabancı uyruklu olduğu ve 54 hastada amputasyon gerektiği belirlendi. Araştırma, donmanın derinliği ile etkilenen vücut yüzey alanının amputasyon riskini öngörmede en güçlü iki klinik gösterge olduğunu ortaya koydu.
Van Yanık Merkezi’nde yürütülen bu çalışmalar, donma yaralanmalarının bölge açısından münferit bir sağlık sorunu olmadığını; iklim şartları, coğrafi konum ve düzensiz göç nedeniyle önemli bir halk sağlığı ve sağlık hizmeti yükü oluşturduğunu gösteriyor. Merkez çalışanlarının yaklaşık 20 yıllık klinik birikimi ve fedakâr çalışmaları sayesinde çok sayıda hastanın tedavisi gerçekleştirilirken, elde edilen bilimsel veriler de uluslararası tıp literatürüne kazandırılıyor.
Makale yayınların linkine ulaşmak için tıklayınız.
https://pdf.journalagent.com/ejm/pdfs/EJM-48569-ORIGINAL_ARTICLE-BULUT.pdf
https://link.springer.com/content/pdf/10.1186/s13049-026-01696-0_reference.pdf
