Ahlak, bir toplum içinde kişilerin uymak zorunda oldukları davranış biçimleri ve kurallarıdır. Değer ise bir ulusun sahip olduğu sosyal, kültürel, ekonomik ve bilimsel ögelerin bütününü ifade eder (TDK). Peki erken çocukluk döneminde ahlak ve değerler eğitimi neden bu kadar önemlidir?
Ahlak, insan davranışlarına yön veren, iyi-kötü, doğru-yanlış ayrımını yapmamızı sağlayan ilkeler ve kurallar bütünüdür. Ünlü sosyolog Emile Durkheim'a göre ahlak, belirli durumlarda nasıl davranmamız gerektiğini gösteren kurallar sistemidir. Durkheim, insanın ahlaklı bir varlık olabilmesi için kendini topluma ait hissetmesi gerektiğini vurgular (Ulusoy, 2021). Yani ahlak, bireysel olduğu kadar toplumsal bir olgudur.
Değerler toplumsaldır; birey, içine doğduğu toplumda bu değerleri hazır bulur. Toplumsallaşma sürecinde değerleri öğrenir, benimser, yaşamına uygular ve sonraki kuşaklara aktarır. Birey bu değerlerle yoğrulduğu için verdiği kararlar çoğunlukla toplumun genel değerleriyle örtüşür.
Sosyal değerler süreklilik gösterir ve kuşaktan kuşağa aile, okul, arkadaş çevresi, iş yaşamı ve kitle iletişim araçları aracılığıyla aktarılır. Ulusoy'a (2021) göre toplumlar, gruplar ve kurumlar bu araçlarla değerleri bünyelerinde taşır, geliştirir ve yeni kuşaklara iletir.
Ahlak eğitiminin asıl amacı, insanları kendi kararlarını özgürce verebilecek düzeye getirmektir. Akarsu'ya (1982) göre eğitim, bireyleri körü körüne itaate yöneltmemeli; onları sorgulayan, verileri olduğu gibi kabul etmeyen, özgür düşünebilen kişiler olarak yetiştirmelidir (Akt. Ulusoy, 2021). Yani ahlaklı birey, ezberlenmiş kuralları uygulayan değil, doğruyu kendi muhakemesiyle bulabilen insandır.
Peki, değerler eğitimi neden bu kadar önemlidir? Çünkü değerler eğitimi, çocuğun toplumsal uyumunu güçlendirir, özgüven ve benlik saygısını destekler, aynı zamanda toplumsal sorumluluk bilinci kazandırır. Tüm bu kazanımlar, çocuğun sağlıklı bir birey olarak yetişmesine temel hazırlar.
Erken çocukluk dönemi, fiziksel ve psikolojik gelişimin en hızlı olduğu evredir. Bu dönemde öğrenilen bilgiler, çocuğun tüm hayatını şekillendirir. Eğitim ailede başlar; ahlak ve değerler eğitiminin temeli de ailede atılır. Çocuk, doğruyu ve yanlışı, iyiyi ve kötüyü ilk olarak ailesinde deneyimler.
Erken çocuklukta ahlak ve değerler eğitimi, doğrudan kural öğretmekten çok, çocuğun günlük yaşam deneyimleri yoluyla kazanılır. Çocuklar önce yakın çevresini gözlemler ve örnek alır. Oyun, hikâye ve sosyal etkileşimler sayesinde doğru ile yanlışı ayırt etmeyi, başkalarının duygularını fark etmeyi ve empati kurmayı öğrenir. Bu süreçte yetişkinlerin rehberlik edici tutumu çok önemlidir. Baskıcı ve cezalandırıcı yaklaşımlar yerine, açıklayıcı ve destekleyici tutumlar çocuğun ahlaki gelişimini destekler. Böylece çocuk, toplumsal yaşama uyum sağlayan, vicdan gelişimi olan bir birey olarak yetişir.
KAYNAKÇA
Ulusoy, K. (2021). Karakter değerler ve ahlak eğitimi (2. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Aktan, C. C. (2009). Ahlak ve ahlak felsefesine giriş. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-0.
Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9-27.
TDK. (t.y.). Güncel Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu. https://sozluk.gov.tr/
