Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı "Topluma Hizmet Uygulamaları" dersi kapsamında Dr. Öğr. Üyesi Gülçin BİLGENER rehberliğinde hazırlanmıştır.
"Sınır, çocuğun kalbine çizilen ince bir yol haritasıdır." Peki, çocuğumuzun her istediğine "evet" demek onu gerçekten mutlu eder mi? Çoğu zaman onları kırmamak ve her an mutlu görmek adına her isteklerini yerine getirmeye çalışıyoruz. Ancak ebeveyn olarak takındığımız bu tutumlar, çocuklarımızın gelecekteki karakterlerini şekillendiren en önemli unsurdur. İyi niyetle atılan her adım, doğru sınırlarla birleşmediğinde bazen beklenmedik zorluklara kapı aralayabilir.
Her ailenin kendine has bir çocuk yetiştirme tarzı vardır. Kimi zaman aşırı koruyucu, kimi zaman kuralcı, kimi zamansa daha serbest bir yol izleriz. Ancak uzmanlar; aşırı baskıcı veya tam tersine aşırı ilgisiz olmanın çocuk dünyasında yarattığı derin etkilere dikkat çekiyor. Gelin, bu tutumların çocuklarımızın aynasına nasıl yansıdığına birlikte bakalım.
Katı kurallar ve cezalarla şekillenen otoriter bir ortamda büyüyen çocuklar, genellikle yoğun bir korku ve kaygı hissederler. Çocuk, kuralın nedenini anlayamadığı için sadece cezadan kaçmaya odaklanır. Bu durum, otorite (anne-baba) yanından ayrıldığında çocuğun kontrolsüz veya saldırgan davranmasına neden olabilir. Eleştiri ve küçümseme üzerine kurulan bu iletişim dili, çocuğun özgüvenine ne yazık ki zarar verir.
Bazı aileler ise çocuklarının her davranışına göz yumarak "aşırı izin verici" bir yol izlerler. Bu ortamda büyüyen çocuk, nerede durması gerektiğini bilemez çünkü bir denetim mekanizması yoktur. Daha da kafa karıştırıcı olanı ise "kararsız" tutumdur; bir gün izin verilen bir şeye ertesi gün yasak getirilmesi, çocuğun neyin doğru neyin yanlış olduğunu kavramasını zorlaştırır.
Belki de en sağlıklı yol, çocuğun bir birey olarak kabul edildiği "demokratik" tutumdur. Burada çocuğun fikirleri önemsenir, aile kararlarında ona söz hakkı verilir. Kurallar nettir ve en önemlisi tutarlıdır. Çocuk, hangi davranışın nasıl bir sonuç doğuracağını önceden bilir. Bu netlik, çocuğa sonsuz bir güven duygusu aşılar.
Sınırların çizilmediği bir evde büyüyen çocuk, her istediğinin her an olması gerektiğine inanmaya başlar. Ancak hayatın gerçekleri böyle değildir. İstekleri karşılanmadığında öfkelenebilir, arkadaşlarıyla uyum sağlamakta zorlanabilir ve sonuçlarını düşünmeden anlık tepkiler (dürtüsellik) verebilirler. Sınır, aslında çocuğu bu tür sosyal başarısızlıklardan koruyan bir kalkandır.
Asıl mesele çocuğun her istediğini yerine getirmek değil, ne zaman ve neden "hayır" dememiz gerektiğini bilmektir. Çocuk "hayır" cevabıyla karşılaştığında sadece kuralları değil, aynı zamanda sabretmeyi ve beklemeyi de öğrenir. Nerede durması gerektiğini bilen çocuk, başkalarının haklarına saygı göstermeyi de bu yaşlarda tecrübe eder.
Sınırlar, çocuklarımızın özgürlüğünü kısıtlayan duvarlar değil; onların içinde güvenle hareket edebileceği bir bahçe çitidir. Bu çerçevenin varlığı, çocuğun belirsizlik içindeki kaygısını azaltır ve daha sağlıklı kararlar vermesini sağlar. Unutmayın, sınırı olmayan bir çocuk özgür değil, maalesef "yönsüzdür". Ve bir çocuk için yönsüz kalmak, en büyük belirsizliktir. Ona hayat yolculuğunda kullanabileceği bu görünmez pusulayı vermekten çekinmeyin.
KAYNAKÇA
Geçit, H. K. (2025). Sorunların çocuklarına sınır koyma davranışlarına ilişkin görüşleri. Psikoloji ve Psikiyatride Güncel Araştırma ve İncelemeler, 5(1), 23–33.
Taner Derman, M., & Başal, H. A. (2013). Okul öncesi çocuklarında gözlenen davranış problemleri ile ailelerinin anne-baba tutumları arasındaki ilişki. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 115–144.
