Birçok çift bana şu cümleyle geliyor: “Hocam biz çok konuşuyoruz ama bir türlü anlaşamıyoruz.” Dışarıdan bakıldığında iletişim var gibi görünür; mesajlar atılıyor, uzun uzun konuşuluyor, tartışmalar saatlerce sürüyor. Ama aslında ortada sağlıklı bir iletişim değil, tekrar eden bir kavga döngüsü vardır.
İletişim, sadece konuşmak değildir. İletişim; duyulmak, anlaşılmak ve karşı tarafı gerçekten anlamaya çalışmaktır. Kavga ise çoğu zaman haklı çıkma mücadelesidir. İki taraf da kendini savunur, ama kimse gerçekten dinlemez.
Sağlıklı bir iletişimde amaç çözüm bulmaktır. Kavga döngüsünde ise amaç genellikle üstün gelmektir. “Ben haklıyım” cümlesi öne çıkar, “Seni anlıyorum” geri planda kalır. Zamanla çiftler, birbirlerinin ne söyleyeceğini ezberler hale gelir. Daha cümle bitmeden savunma başlar. İşte o an iletişim bitmiş, savaş başlamıştır.
Araştırmalar, özellikle çift terapisi alanında yaptığı çalışmalarla bilinen John Gottman’ın bulgularına göre ilişkileri yıpratan dört temel iletişim hatası vardır: eleştiri, aşağılama, savunma ve duvar örme. Sürekli eleştirilen bir partner zamanla savunmaya geçer. Aşağılanma hissi ise ilişkiye saygıyı zedeler. Savunma arttıkça empati azalır. Duvar örme başladığında ise duygusal mesafe oluşur.
Peki çiftler neden iletişim kurduklarını zannederken aslında kavga eder?
Çünkü çoğu insan konuşmayı, içini boşaltmak olarak görür. Oysa gerçek iletişim iki yönlüdür. Sadece kendini anlatmak değil, karşı tarafın duygusunu anlamaya çalışmaktır. “Sen hep böylesin” demek suçlamadır. “Bu olduğunda kendimi değersiz hissediyorum” demek ise duyguyu paylaşmaktır. Aradaki fark küçük gibi görünse de ilişkinin yönünü tamamen değiştirir.
Kavga döngüsü genellikle küçük konularla başlar: geç kalma, ilgisizlik hissi, ev içi sorumluluklar, maddi meseleler… Ancak yüzeyde görünen konu çoğu zaman asıl mesele değildir. Asıl mesele; görülmeme, değer görmeme ya da anlaşılmama hissidir. Çiftler çoğu zaman tabağın kim tarafından kaldırıldığını değil, “Benim yüküm görülüyor mu?” sorusunu tartışır.
Sağlıklı iletişimde üç temel unsur vardır: saygı, empati ve sorumluluk. Saygı, tartışma sırasında bile sınırı korumaktır. Empati, karşı tarafın duygusunu anlamaya çalışmaktır. Sorumluluk ise hatanın tamamını karşıya yüklememektir. “Benim de payım olabilir” diyebilmek olgun bir ilişki göstergesidir.
İletişim ile kavga arasındaki farkı anlamak için kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
- Tartışma sonrası kendimi daha yakın mı hissediyorum, daha uzak mı?
- Konuşurken anlaşılmaya mı çalışıyorum, haklı çıkmaya mı?
- Partnerim konuşurken gerçekten dinliyor muyum, yoksa cevabımı mı hazırlıyorum?
- Aynı konuyu defalarca mı tartışıyoruz?
Eğer aynı sorun sürekli tekrar ediyorsa, mesele konu değil iletişim biçimidir. Çiftler genellikle çözümü daha çok konuşmakta arar. Oysa bazen ihtiyaç olan şey, daha doğru konuşmaktır.
Sağlıklı bir iletişim için küçük ama etkili adımlar atılabilir. Suçlayıcı dili bırakmak, “sen” yerine “ben” dili kullanmak, ses tonunu düşürmek, mola vermeyi öğrenmek ve tartışmayı doğru zamanda yapmak… Örneğin yorgun, aç ya da öfkeli anlarda yapılan konuşmalar çoğu zaman kavgaya dönüşür.
Unutulmaması gereken bir diğer nokta da şudur: Her tartışma kötü değildir. Aslında hiç tartışmamak da sağlıklı değildir. Önemli olan tartışmanın yıkıcı değil yapıcı olmasıdır. Tartışma sonunda taraflar birbirini daha iyi anlıyorsa, bu iletişimdir. Ama her tartışma sonunda kırgınlık artıyorsa, bu bir kavga döngüsüdür.
Zamanla iletişim yerini kavgaya bıraktığında çiftler iki uçtan birine savrulur: Ya sürekli çatışma ya da tamamen suskunluk. Sürekli kavga yorar, sürekli susmak ise ilişkiyi sessizce bitirir. En tehlikelisi de budur: konuşmanın tamamen bitmesi.
Eğer ilişkinizde “Konuşuyoruz ama çözülmüyor” hissi varsa, sorun sizde ya da partnerinizde değil; büyük ihtimalle iletişim tarzınızdadır. Bu öğrenilebilir ve değiştirilebilir bir süreçtir. Doğru destekle çiftler, aynı konuları kavga etmeden konuşmayı öğrenebilir.
Son olarak şunu unutmayın: İlişki bir haklılık yarışı değildir. İlişki bir takım oyunudur. Aynı tarafta olduğunuzu hatırladığınız anda, kavga yerini iletişime bırakmaya başlar.
